Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2012

Ο Μικρός Ναυτίλος – Οδυσσέας Ελύτης

…Ότι μπόρεσα ν' αποκτήσω μια ζωή, από πράξεις ορατές για όλους, να κερδίσω τη ίδια μου διαφάνεια σ' ένα είδος ειδικού θάρρους που μούδωκεν η Ποίηση: Να γίνομαι άνεμος για το χαρταετό και χαρταετός για τον άνεμο, ακόμα κι όταν ουρανός δεν υπάρχει.

…Είναι φορές που βγαίνω στον αέρα λες και διαβάζω την Ιλιάδα. Παίρνω το μονοπάτι που τραβάει ψηλά πάνω απ’ τα σπίτια και καθώς – όσο ανεβαίνω – αλλάζουν σχήμα οι αγκαλιές και οι κάβοι, μέσα μου αλλάζουνε θέση και μορφή τα αισθήματα: η ταυτότητα των ηρώων, η άγρια ικανοποίηση να λες όχι, το ευθύ, το λαμπερό, το ποτέ δυο φορές το ίδιο.

…Δεν παίζω με τα λόγια. Μιλώ για την κίνηση που ανακαλύπτει κανείς να σημειώνεται μέσα στη ‘’στιγμή’’, όταν καταφέρει να την ανοίξει και να της δώσει διάρκεια. Οπόταν, πραγματικά και η Θλίψις γίνεται Χάρις και η Χάρις Άγγελος… η Ευτυχία Μοναχή και η Μοναχή Ευτυχία.

… Με λευκές μακριές, μακριές πτυχές πάνω από το κενό, ένα κενό γεμάτο σταγόνες πουλιών, αύρες βασιλικού και συριγμούς υπόκωφου Παραδείσου…

Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου 2012


Διδώ Σωτηρίου – “ΚΑΤΕΔΑΦΙΖΟΜΕΘΑ”
Δεν είδα γύρω μου να σέβεται κανείς τον άνθρωπο.
Είδα να σέβονται τον πλούτο, τη δύναμη,
την εξουσία, τη μοχθηρία, την ατιμία…

Ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος είναι ένας νέος με πνευματικές ανησυχίες, όνειρα και φιλοδοξίες που δε βρίσκουν έδαφος για ανθοφορία μέσα στο ψυχροπολεμικό κλίμα της δεκαετίας του '50 κι έπειτα. Δύσπιστος και σκωπτικός, παλεύει μέσα και έξω από το περιβάλλον του, ανάμεσα στις συμπληγάδες μιας δοσίλογης, ξενόδουλης δεξιάς και μιας βαριά τρυματισμένης, μα πάντα δυναμικής αριστεράς. Οργίζεται αμφισβητεί, παραπαίει, αρνείται να ξοδέψει τον ενθουσιασμό του για ότι θεωρεί ξεπερασμένο και αποτυχημένο. Μα προσέξτε τον, δεν είναι πάντα αυτό που θέλει να λέει.

Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2012

ΑΣΚΗΤΙΚΗ - ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (απόσπασμα)

Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ

ΠΡΩΤΟ ΧΡΕΟΣ  (Η πρώτη υποχρέωση)
‘’Κοιτάζω ήσυχα και ξεκάθαρα τον κόσμο και λέω: Όλα αυτά που βλέπω, ακούω, τρώω, μυρίζω και αγγίζω είναι πλάσματα του νου μου.
Ο ήλιος ανεβαίνει και κατεβαίνει μέσα στο κεφάλι μου. Στο ένα μηνίγγι ανατέλλει ο ήλιος και στο άλλο δύει ο ήλιος.
Τ’ άστρα λάμπουν μέσα στο μυαλό μου, ο ιδέες, οι άνθρωποι και τα ζώα βόσκουν μέσα στο κεφάλι μου που έχει ακόμα λίγα χρόνια ζωής, τραγούδια και κλάματα γεμίζουν τ’ αυτιά μου, τα οποία έχουν ίδιο σχήμα με το θαλασσινό κοχύλι και για μια στιγμή προκαλούν τρικυμία στον αέρα!
Σβήνει το μυαλό μου κι όλα, ουρανός και γη, εξαφανίζονται.
«Εγώ μονάχα υπάρχω! φωνάζει ο νους.
«Μέσα στα βάθη της ψυχής μου, οι πέντε μου υφάντρες δουλεύουν, υφαίνουν και κάνουν νήμα το καιρό και τον τόπο, τη χαρά και τη θλίψη, την ύλη και το πνεύμα.
« Όλα ρέουν τριγύρω μου σαν ποταμός, χορεύουν, στροβιλίζονται, τα πρόσωπα κατρακυλούν όπως το νερό, το χάος  μουγκρίζει.
« Μα εγώ,  ο Νους, με υπομονή, με αντρεία, νηφάλιος μέσα στον ίλιγγο ανηφορίζω. Για να μην παραπατήσω και γκρεμιστώ, βάζω πάνω σ’ αυτό τον ίλιγγο σημάδια, κτίζω γεφύρια, ανοίγω δρόμους, κτίζω την άβυσσο.
« Αργά με αγώνα, ίσα που κινούμαι μέσα σ’ όλα αυτά που δημιουργώ, τα ξεχωρίζω όπως με βολεύουν, τα ενώνω με νόμους και τα βάζω κάτω από τον ίδιο ζυγό στις βαριές πρακτικές μου ανάγκες.
« Βάνω τάξη στην αναρχία, δίνω πρόσωπο στο χάος, που είναι ίδιο με το δικό μου πρόσωπο.
« Δεν ξέρω αν πίσω από τα φαινόμενα αυτά ζει και ίσα που κουνιέται μια μυστική και ανώτερη από μένα ουσία. Και ούτε ρωτώ, δεν με νοιάζει αν υπάρχει. Εγώ δημιουργώ τα φαινόμενα, ζωγραφίζω με πολλά χρώματα ένα φανταχτερό και γιγάντιο παραπέτασμα, μπροστά από την άβυσσο. Μη λες: ‘’Ανασήκωσε το παραπέτασμα να δω την εικόνα!’’. Το παραπέτασμα αυτό είναι η ίδια η εικόνα.
« Είναι ανθρώπινο έργο, που θα χαθεί με τον καιρό, δικό μου παιδί, είναι δικό μου βασίλειο αυτό. Μα είναι στέρεο, άλλο πιο στέρεο δεν υπάρχει και μόνο μέσα εδώ μπορώ να δημιουργήσω, να σταθώ, να χαρώ και να δουλέψω.
« Είμαι ο εργάτης του χάους. Είμαι ο θεατής του χάους. Είμαι η θεωρία και η πράξη. Είμαι ο νόμος. Πέρα από μένα δεν υπάρχει τίποτα άλλο.
Χωρίς ανταρσίες που δεν έχουν νόημα πρέπει να δεχτείς τα όρια του ανθρώπινου νου και μέσα σ’ αυτά τα αυστηρά όρια να δουλεύεις χωρίς να διαμαρτύρεσαι και χωρίς διακοπή – Να ποια είναι η πρώτη σου υποχρέωση .
Πάνω στο ταλαντευόμενο χάος, με αντρεία και με σκληρότητα κάνε όσο μπορείς πιο στέρεο το ολοστρόγγυλο και ολόφωτο αλώνι του νου, για να μπορείς μετά να αλωνίσεις, να ξεδιαλέξεις, όπως ο νοικοκύρης τα πάντα. 
Πρέπει να ξεχωρίσεις και να δεχτείς με ηρωισμό τις πικρές, γόνιμες και ανθρώπινες αλήθειες, σαν σάρκα από τη σάρκα μας.
α) Ο νους του ανθρώπου μόνο φαινόμενα (γεγονότα) μπορεί να συλλάβει, ποτέ την ουσία .
β) κι όχι όλα τα φαινόμενα, παρά μονάχα τα υλικά φαινόμενα
γ) κι ακόμα πιο περιορισμένα: ούτε καν τα υλικά φαινόμενα, παρά μονάχα τους μεταξύ τους συνειρμούς.
δ) οι συνειρμοί αυτοί δεν είναι πραγματικοί, ανεξάρτητοι από τον άνθρωπο, αλλά είναι κι οι ίδιοι δημιουργήματα του ανθρώπου
ε) και στην ουσία, δεν είναι αν και είναι ανθρώπινοι, οι πιο ουσιαστικοί, παρά μονάχα οι πιο βολικοί για τις πρακτικές και νοητικές του ανάγκες.
Μέσα σ’ αυτά τα σύνορα ο νους σίγουρα είναι ο νόμιμος και ο απόλυτος μονάρχης. Στο δικό του βασίλειο δεν υπάρχει καμιά άλλη εξουσία.
Αναγνωρίζω τα σύνορα αυτά, τα δέχομαι με μεγάλη υπομονή, γενναιότητα και αγάπη και αποκλειστικά και μόνο μέσα στην περιοχή που ορίζουν αγωνίζομαι άνετα, σαν να ήμουνα πραγματικά ελεύθερος.
Υποτάσσω την ύλη, την αναγκάζω να γίνει καλός αγωγός του μυαλό μου. Χαίρομαι τα φυτά, τα ζώα, τους ανθρώπους, τους θεούς όπως τα παιδιά μου. Όλο το Σύμπαν το νοιώθω να ταιριάζει απόλυτα επάνω μου  και να με ακολουθάει, σαν να είναι το ίδιο το σώμα μου.
Σε ξαφνικές και φοβερές στιγμές αστράφτει μέσα μου: « πως όλα τούτα είναι ένα παιχνίδι σκληρό και μάταιο, δίχως αρχή, δίχως τέλος, δίχως νόημα». Μα επανέρχομαι ταχύτατα στο ρυθμό που έχω ο ίδιος δημιουργήσει, γρήγορα στο τροχό της ανάγκης και ξαναρχίζει το Σύμπαν να περιστρέφεται πάλι γύρω από μένα.
Πειθαρχία, αυτή είναι η ανώτερη αρετή. Έτσι μονάχα έρχεται στα ίσα η δύναμη με την επιθυμία και έτσι δίνει καρπούς η προσπάθεια του ανθρώπου.
Μ’ αυτό τον τρόπο καθαρά και με μεγάλη σκληρότητα, μπορείς καθορίσεις τη παντοδυναμία του νου μέσα στα φαινόμενα και την ανικανότητα του νου να μη μπορεί να σκέφτεται πέρα από τα όρια που εσύ του έχεις βάλει – πριν ξεκινήσεις για τη λύτρωση.
Με άλλο τρόπο δεν μπορείς να λυτρωθείς.

Τρίτη, 21 Φεβρουαρίου 2012

ΑΣΚΗΤΙΚΗ - ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (απόσπασμα)


Ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο· καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο· το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή.

Ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η επιστροφή· ταυτόχρονα το ξεκίνημα κι ο γυρισμός· κάθε στιγμή πεθαίνουμε. Γι αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της ζωής είναι ο θάνατος.

Μα κι ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η προσπάθεια να δημιουργήσουμε, να συνθέσουμε, να κάμουμε την ύλη ζωή· κάθε στιγμή γεννιούμαστε. Γι΄ αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η αθανασία.

Στα πρόσκαιρα ζωντανά σώματα τα δυο τούτα ρέματα παλεύουν:
α) ο ανήφορος, προς τη σύνθεση, προς τη ζωή, προς την αθανασία·
β) ο κατήφορος, προς την αποσύνθεση, προς την ύλη, προς το θάνατο.

Και τα δυο ρέματα πηγάζουν από τα έγκατα της αρχέγονης ουσίας. Στην αρχή η ζωή ξαφνιάζει· σαν παράνομη φαίνεται, σαν παρά φύση, σαν εφήμερη αντίδραση στις σκοτεινές αιώνιες πηγές· μα βαθύτερα νιώθουμε: η Ζωή είναι κι αυτή άναρχη, ακατάλυτη φόρα του Σύμπαντου.

Αλλιώς, πούθε η περανθρώπινη δύναμη που μας σφεντονίζει από το αγέννητο στο γεννητό και μας γκαρδιώνει· φυτά, ζώα, ανθρώπους· στον αγώνα; Και τα δυο αντίδρομα ρέματα είναι άγια.

Χρέος μας λοιπόν να συλλάβουμε τ΄ όραμα που χωράει κι εναρμονίζει τις δυο τεράστιες τούτες άναρχες, ακατάλυτες Ορμές· και με τ΄ όραμα τούτο να ρυθμίσουμε το στοχασμό μας και την πράξη

Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2012

Στίχοι: Ναζίμ Χικμέτ & Γιάννης Ρίτσος Μουσική: Μάνος Λοΐζος Πρώτη εκτέλεση: Μάνος Λοΐζος

Όμορφο που ’ναι να σε συλλογιέμαι
μέσα απ’ τους θορύβους του θανάτου
και της νίκης
Να συλλογιέμαι εσένανε
μέσα απ’ τη φυλακή
κι έχοντας περασμένα τα σαράντα

Όμορφο που ’ναι να σε συλλογιέμαι
Να το ’να χέρι σου
σ’ ένα ύφασμα γαλάζιο ξεχασμένο,
ξεχασμένο

Και να – να’μαι στα μαλλιά σου
η ραθυμιά η περήφανη
της Ινσταμπούλ της γης μου

Όμορφο που ’ναι να σε συλλογιέμαι,
να γράφω λόγια σένα,
να σε κοιτάζω πλαγιασμένος
έτσι ανάσκελα μες στο κελί μου
Μια λέξη που ΄χες πει
την τάδε μέρα,
στο τάδε μέρος
Όχι η λέξη η ίδια
μα αυτός ο τρόπος που είχε,
που είχε μέσα της
να κλείνει όλο τον κόσμο

Όμορφο που ’ναι να σε συλλογιέμαι
Για σένα θα σκαλίσω ακόμα
τόσα πράγματα
Θα φτιάξω ένα μικρό κουτί,
ένα δαχτυλίδι
Θα υφάνω τρεις οργιές μετάξι
Και ξαφνικά πετιέμαι ορθός
τρέχοντας να χουφτώσω
του παραθυριού τα κάγκελα
Και να φωνάζω στον γαλάζιο ουρανό
της λευτεριάς,
όλα μου τα τραγούδια
που ΄γραψα για σένα