Τρίτη, 28 Οκτωβρίου 2014

Οδυσσέας Ελύτης - Ο μικρός ναυτίλος

Έχει και η ψυχή τον δικό της κονιορτό που εάν σηκωθεί μέσα μας αέρας, αλίμονο. Oι ορμές χτυπάνε στα παράθυρα, τα τζάμια θρυμματίζονται. Λίγοι ξέρουν ότι ο υπερθετικός στα αισθήματα σχηματίζεται με το φως, όχι με τη δύναμη. Kι ότι χρειάζεται χάδι εκεί που βάζουν μαχαίρι. Ότι ένας κοιτώνας με τη μυστική συνεννόηση των σωμάτων μας παρακολουθεί παντού και μας παραπέμπει στην αγιότητα χωρίς συγκατάβαση.


A! Όταν η στιγμή φτάσει να καθίσουμε κι εμείς πάνω στο πεζούλι κάποιας Aγίας Πρέκλας εν μέσω αγριοσυκών, μορεών με ερυθρούς καρπούς, εις έρημον τόπον, απόκρημνον ακτήν, τότε η μικρή Kουμπώ μ' ένα κερί στο χέρι θα σηκωθεί στις μύτες των ποδιών να φτάσει εκεί ψηλά, μέσα στον αναστεναγμό μας, όλα τα εύφλεκτα: πάθη, πείσματα, φωνές οργής, μυριάδες έντομα χρωματιστούλια που να λαμπαδιάσει ο τόπος !


Τα παιδικά μου χρόνια είναι γεμάτα καλαμιές. Ξόδεψα πολύν άνεμο για να μεγαλώσω. Μόνον έτσι όμως έμαθα να ξεχωρίζω τους πιο ανεπαίσθητους συριγμούς, ν’ ακριβολογώ μες στα μυστήρια.

Μια γλώσσα όπως η ελληνική όπου άλλο πράγμα είναι η αγάπη και άλλο πράγμα ο έρωτας. Άλλο η επιθυμία και άλλο η λαχτάρα. Άλλο η πίκρα και άλλο το μαράζι. Άλλο τα σπλάχνα κι άλλο τα σωθικά.
Με καθαρούς τόνους, θέλω να πω, που αλίμονο τους αντιλαμβάνονται ολοένα λιγότερο αυτοί που ολοένα περισσότερο απομακρύνονται από το νόημα ενός ουράνιου σώματος που το φως του είναι ο αφομοιωμένος μας μόχθος, έτσι καθώς δεν παύει να επαναστρέφεται κάθε μέρα όλος θάμβος για να μας ανταμείψει.
Θέλουμε  δε θέλουμε, αποτελούμε το υλικό μαζί και το όργανο μιας αέναης ανταλλαγής ανάμεσα σ’ αυτό που μας συντηρεί και σ’ αυτό που του δίνουμε για να μας συντηρεί: το μαύρο, που δίνουμε, για να μας αποδοθεί λευκό, το θνησιμαίο, αείζωο. Και χρωστάμε στη διάρκεια μιας λάμψης την πιθανή ευτυχία μας.

 Το παράπονο - ''Τα ρω του έρωτα''

Εκφράζομαι όπως ένα περγαμόντο στον πρωινόν αέρα. Η διήθηση που δεν την αντιλαμβάνεται άλλος κανείς, αυτή έχει σημασία. Μέσα από τους κοινωνικούς αγώνες, τη λαχτάρα για δίκιο και για ελευθερία, το αναπαλλοτρίωτο του ατόμου: μια ευωδία!
Ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ τόσο μεγάλος ή τόσο μικρός όσο οι έννοιες που συλλαμβάνει, από τον Άγγελο αρχινώντας ίσαμε τον Δαίμονα. Είναι όσο το μέρος που απομένει όταν οι δύο αυτές αντίπαλες δυνάμεις αυτοεξουδετερωθούνε. Αν μου αρέσει ν' ανάγομαι στην ευγένεια του δέντρου ή να μετατρέπω σε αίνιγμα τις λύσεις, είναι γι' αυτό. Για να υποκαθίσταμαι στο παιδί που ήμουνα και να διαθέτω πάλι, εντελώς δωρεάν, την απέραντη εκείνη ορατότητα, την ισχυρότερη, τη διαρκέστερη από κάθε άλλης λογής Επανάσταση. 
Κοίταζα το κομμάτι που χωρούσε στο μεγάλο τετράγωνο παράθυρο: λίγες καμένες στεριές και μια λουρίδα κύμα βαθυκύανο. Στον ύπνο μου, αργότερα, η ώρα τρεις το απόγεμα, έβλεπα τον Ερμή να κατεβαίνει από ψηλά, το 'να πόδι λυγισμένο, κρατώντας στην αγκαλιά του ένα κοριτσάκι με το κεφάλι ανάποδα και τα μαλλιά του χυμένα στον αέρα.


Τετάρτη, 15 Οκτωβρίου 2014

Επέστρεφε - Κωνσταντίνος Καβάφης


Επέστρεφε συχνά και παίρνε με
αγαπημένη αίσθησις επέστρεφε και παίρνε με
όταν ξυπνά του σώματος η μνήμη,
κι επιθυμία παλιά ξαναπερνά στο αίμα
όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται,
κι αισθάνονται τα χέρια σαν ν' αγγίζουν πάλι...

Επέστρεφε συχνά και παίρνε με την νύχτα
όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται.
Κωνσταντίνος Καβάφης


Παρασκευή, 3 Οκτωβρίου 2014

Κρίνος της άμμου

Στις παραλίες που ανθίζουν τα ανθόκρινα


Η επιστημονική του ονομασία είναι ''Παγκράτιο το παράλιο'' - (Pancratium maritimum), όλοι όμως το γνωρίζουμε σαν Κρίνος της άμμου, Κρίνος της θάλασσας, Κρίνος του γιαλού, Ασφόδελος της θάλασσας, Νάρκισσος και Θαλασσόκρινος.

Στην Αρχαία Ελλάδα τα λουλούδια αποτελούσαν μέρος της ζωής των ανθρώπων.  Η θρησκεία, η τέχνη, οι μύθοι, ή ιατρική, οι τελετές και άλλες δραστηριότητες ήταν συνυφασμένες απόλυτα με τα λουλούδια.

Το πρώτο πράγμα που συναντούσαν οι θαλασσοκράτορες ναυτικοί της Μινωικής Κρήτης, όταν επέστρεφαν με τα ιστιοφόρα τους από τα ταξίδια τους στη Μεσόγειο ήταν τα ανθισμένα Pancratium maritimum.

Υπάρχει μια τοιχογραφία στο ανάκτορο της Κνωσού "το μπλε πουλί" όπου στη κάτω δεξιά γωνία βρίσκεται και η πρώτη σωζόμενη αναπαράσταση του Παγκρατίου στον κόσμο.

Στη Μινωική περίοδο ή τέχνη της διακόσμησης είναι γεμάτη από την μαγεία που ασκούσαν τα λουλούδια στους ανθρώπους και αναδεικνύουν ένα πολιτισμό με υψηλό επίπεδο αισθητικής αλλά συνάμα ευαίσθητο και μεγαλειώδη. Στο απόγειο της δόξας του Μινωικού πολιτισμού, όταν η τέχνη είχε φτάσει σ’ ένα υψηλό επίπεδο ανάπτυξης, τα λουλούδια και τα φυτά χρησιμοποιούνται για την ομορφιά τους και ως αισθητική απόλαυση.

Το «Pancratium maritimum» όπως όλοι οι κρίνοι ήταν ιερό λουλούδι για τους Μινωίτες και είναι γνωστό και από άλλες αρχαίες εικονογραφήσεις στην Κρήτη και ιδίως στα παλάτια της Κνωσού.

Η πρώτη παράσταση του Pancratium αναφέρεται από τον Έβανς, ο οποίος την ανακάλυψε κατά τις ανασκαφές που έκανε στο παλάτι της Κνωσού (1896). Αργότερα αναφέρεται από τον Μαρινάτο (1967 - 1972) στις ανασκαφές στην Σαντορίνη. Βρέθηκε σε ζωγραφιά που έγινε πριν 3.500 χρόνια στις σε τοιχογραφίες στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, στο Ανάκτορο που ανάσκαψε ο Μαρινάτος. Στις τοιχογραφίες απεικονίζεται χωρίς τα εξωτερικά πέταλα.

 Σε άλλη ανασκαφή επίσης στη Σαντορίνη, σε κάποια μικρογραφία φαίνεται το ίδιο φυτό να απεικονίζεται σαν ένα λάβαρο που έμπαινε σαν έμβλημα σ’ όλα τα Μινωίτικα πλοία που ήταν σε πόλεμο.
Το ίδιο φυτό χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα από τους ‘’Μπουσμέν’’ στην Μποτσουάνα σε σαμανιστικές τελετές. Οι σαμανιστές ιερείς ξυρίζουν το κεφάλι και τρίβουν τη ρίζα του φυτού προκειμένου να απορροφηθεί για να προσφέρει παραισθητικές και καρδιοτονωτικές ιδιότητες. 
 Το φυτό Παγκράτιο χρησιμοποιούταν σε τελετές μύησης και στα Ελευσίνια μυστήρια. Μυημένος στα ελευσίνια μυστήρια γνωρίζουμε ότι ήταν ο ‘’Παντοδύναμος’’ Ηρακλής γιος του ‘’Παντοκράτορα’’ Δία. Ο Ηρακλής ήταν εμπνευστής και ο πρώτος νικητής του αρχαίου αγωνίσματος ‘’Παγκράτιο’’ ένας συνδυασμός πυγμαχίας και πάλης. Πιθανόν από κει να πήρε και το όνομα του το φυτό.

Στη Σαντορίνη  σε μια άλλη νωπογραφία ‘’πυγμάχοι’’ με ξυρισμένα κεφάλια (στην μινωική ζωγραφική το ξυρισμένο κεφάλι το ζωγράφιζαν με μπλε χρώμα) συμμετείχαν σε τελετή μύησης ή μάλλον ενηλικίωσης. Υπάρχει μια άποψη ότι ο πυγμάχος στα αριστερά είναι γυναίκα και ίσως μέσα από την πάλη συμμετείχαν σε τελετή μύησης στον έρωτα.

Δυνατό, πολυταξιδεμένο και ανθεκτικό είναι ‘’το θαλασσόκρινο’’, σαν το Οδυσσέα.  Αυτό φυτό εξ’ άλλου του έδωσε ο Ερμής για να μπορέσει ν’ αντιμετωπίσει τα μάγια της Κίρκης.  Ο Όμηρος το ονόμαζε ‘’Μόλυ’’ και το περιέγραφε σαν ένα ‘’…φυτό με άνθη άσπρα σαν το γάλα’’.

Ο Θεόφραστος γράφει για το Παγκράτιο πως είναι ένα είδος κρεμμυδιού που χρησιμοποιείται ως αντίδοτο σε δηλητηριάσεις αλλά και σε μαγείες. Αναφέρεται επίσης στο Άσμα των Ασμάτων (στίχος 2:1) και στον (Ησαΐας 35:1-2), συμβολίζει την ανθοφορία των ερήμων.

Παραλία ''Ψαρή φοράδα'' Νομός Ηρακλείου
Το Pancratium το συναντάμε στις αμμώδεις ακτές της Μεσογείου σε χώρους όπου κοινωνίες φυτών αναπτύσσονται σε αμμώδη εδάφη και εκεί όπου οι άνεμοι ευνοούν το σχηματισμό θινών και αυτές οι οικολογικές συνθήκες δεν είναι και πολύ διαφορετικές από αυτές της προϊστορικής εποχής. Όπως είναι γνωστό στην περιοχή του Αιγαίου υπάρχουν τα Μελτέμια, βόρειοι άνεμοι που πνέουν στην Ανατολική Μεσόγειο κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, αρχίζουν ως ένα ελαφρύ αεράκι το Μάιο που γίνεται πιο έντονο τον Ιούνιο, ενώ ισχυρότεροι άνεμοι επικρατούν από τα μέσα του Ιουλίου μέχρι και τον Αύγουστο, για να εξασθενήσουν τελείως το Σεπτέμβριο. Στα μέσα περίπου του Σεπτεμβρη, μαζί με τα μελτέμια λήγει και η περίοδο ανθοφορίας του.

Προς το τέλος λοιπόν του καλοκαιριού,  μετά τις 20 Αυγούστου, στις αμμώδεις παραλίες, αρχίζει να κάνει την εμφάνιση της μία πανέμορφη Αμαρυλλίδα, ο γνωστός μας ‘’Κρίνος της θάλασσας’’.

Είναι πολυετές βολβώδες φυτό με παχύ κορμό σαν καλάμι ύψους περίπου μισό μέτρο, οι δε ρίζες του φθάνουν μέχρι ενάμισι μέτρο, ακόμα και κάτω από το νερό. Είναι πολύ δύσκολο να το ξεριζώσει κάποιος. Το συναντάμε  στις αμμώδεις παραλίες της μεσόγειου, εκεί έχει απομείνει πλέον, καθώς δέχεται ισχυρή επίθεση από την τουριστική ανάπτυξη στις παραθαλάσσιες περιοχές και γι’ αυτό είναι είδος υπό παρακολούθηση. 


Βγάζει φύλλα το χειμώνα, χωρίς να ανθίζει και το καλοκαίρι ξεραίνεται, αλλά αμέσως μόλις έρθει το φθινόπωρο, με τις πρώτες δροσιές ανθίζει αμέσως. Τα λουλούδια του είναι κατάλευκοι κρίνοι, συμμετρικοί και αρωματικοί, με έξι πέταλα ο καθένας τους, και στο σύνολο μοιάζει στέμμα. Το λουλούδι μένει κλειστό κατά τη διάρκεια της μέρας και μισανοίγει αργά το απόγευμα και όσο η νύχτα προχωρεί, τόσο αυτό γίνεται ακόμα πιο μεγάλο και πιο ευωδιαστό.

Όσο προχωράει το φθινόπωρο, οι καρποί του που είναι σε ‘’κάψουλα’’ μέσα στον στήμονα πετάγονται μακριά και ταξιδεύουν με τον αέρα και με τα κύματα σε κάθε ακρογιάλι που θα βρουν τις ιδανικές συνθήκες, ώστε να δημιουργήσουν, νέες ‘’αποικίες’’. Θάβονται στην άμμο ψάχνοντας για υγρασία. Όσοι επιζήσουν μετά από 4-5 χρόνια, θα ανθίσουν και θα συνεχίσουν τον κύκλο της ζωής τους. Εκτός από αυτό τον τρόπο τα ανθόκρινα αναπαράγονται και με τους βολβούς.


Οι φαρμακευτικές του χρήσεις είναι πολλές. Κυρίως χρησιμεύει σαν τονωτικό και του καρδιακού και νευρικού συστήματος, σαν αντιβακτηριδιακό, αντιμυκητιακό, αντιφλεγμονώδες, αντιπαρασιτικό. Πολλά συστατικά έχουν ανιχνευθεί στο Παγκράτιο με αντιβιοτική δράση. Βοηθά στην ήπια αντιμετώπιση  του Αλτσχάιμερ, σαν τονωτικό της μνήμης, χρησιμοποιείται σαν σηπτικό μαλακτικό αλλά και για παθήσεις των νεφρών. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν το χυμό από το φυτό Παγκράτιο μαζί με μέλι, σαν ελιξίριο. Επίσης χρησιμοποιείται και στην κοσμετολογία, για δημιουργία αρωμάτων.

Τα τελευταία χρόνια ο κρίνος του γιαλού, σε πολλές παραλίες έχει εξαφανιστεί παρόλο που είναι ανθεκτικός και μπορεί να πολλαπλασιάζεται με μεγάλες ταχύτητες, λόγω καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος των ακτών από τον άνθρωπο.  Η έντονη και χωρίς μέτρο τουριστική ανάπτυξη η αλόγιστη μεταχείριση της παραλίας ξαπλώστρες, ομπρέλες, αυτοκίνητα που την προσεγγίζουν, κτιριακές κατασκευές συνήθως αυθαίρετες, χωρίς σεβασμό στο περιβάλλον, η άγνοια των επισκεπτών που πολλές φορές το κόβουν ή το ξεριζώνουν, ο καθαρισμός της παραλίας με μηχανικά μέσα και πολλοί άλλοι παράγοντες αποτελούν αιτίες να λιγοστεύουν με μεγάλη ταχύτητα οι πληθυσμοί του.



Όσοι από μας είμαστε τυχεροί και τα έχουμε δει και μυρίσει, όσοι από μας τα αγαπάμε, οφείλουμε με κάθε τρόπο να τα προστατεύουμε.
Η οικολογική συνείδηση, που επαφίεται στον καθένα από μας, μιας και το κράτος δεν παίρνει ποτέ ουσιαστικά μέτρα, πρέπει να γίνει ακόμα πιο έντονη, καθώς περνούν τα χρόνια και το ένα κατόπιν του άλλου, εγκαταλείπονται σε μπουλντόζες για να γίνουν παραλιακές πισίνες ή πλαζ. Ακολουθούμε τη φύση και το μεγαλείο της και την προστατεύουμε, γιατί δεν μας έχει απομείνει και τίποτα άλλο. Το μπετόν είναι ο χειρότερος σύμβουλος μια άλογης ανάπτυξης τον τελευταίο καιρό.

 

Μυρίστε τα κρινάκια και ταξιδέψτε μαζί τους σε άγνωστες παραλίες. Ο άνεμος και τα κύματα, ξέρουν που θα τ' αφήσουν για ν’ ανθίσουν κι εκεί, πάνω στη στέρφα άμμο.

http://annagalanou.blogspot.gr/

Επιμέλεια κειμένου: Άννα Γαλανού