Παρασκευή, 29 Μαΐου 2015

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ


Η απόφαση για την ‘’Επιχείρηση Ερμής’’ - «Unternehmen Merkur», που αφορούσε την κατάληψη της Κρήτης πάρθηκε από τον ίδιο τον Χίτλερ στις 25 Απριλίου του 1941. Ο Χίτλερ επιδίωκε την κυριαρχία του στην Μεσόγειο, αμέσως μετά την Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα, δηλαδή την εκστρατεία και εν συνεχεία κατάκτηση  της Ρωσίας. Το αμέσως επόμενο σχέδιο των Ναζί ήταν η εξόρμηση και κατάληψη των χωρών της Βόρειας Αφρική με εφαλτήριο την Κρήτη.

Η αεροπορική – αεροαποβατική επιχείρηση εναντίον της Κρήτης ξεκίνησε στις 20 Μαΐου του 1941 και έληξε στο τέλος του μήνα με την κατάληψη του νησιού από τα Χιτλερικά στρατεύματα. Θεωρείται και είναι μια από τις σημαντικότερες και σπουδαιότερες μάχες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.


Οι Γερμανοί αποφάσισαν να επιτεθούν στη Κρήτη μέσω αέρος επειδή οι Σύμμαχοι κυριαρχούσαν σθεναρά σε ξηρά και θάλασσα κι έτσι δεν ήθελαν να το διακινδυνεύσουν. Αποφάσισαν να καταλάβουν την Κρήτη ρίχνοντας χιλιάδες αλεξιπτωτιστές σε ένα μεγάλο μέρος του νησιού. Αυτή ήταν μια απόφαση πρωτόγνωρη, ακόμα και μέχρι σήμερα. Με 1190 αεροπλάνα και 30.000 άνδρες η επιχείρηση των Γερμανών ξεκίνησε με επικεφαλής τον  πτέραρχο Κουρτ Στούντεντ. Συμμετείχαν και 3.000 Ιταλοί στρατιώτες.

Στην Κρήτη υπήρχαν Έλληνες, Βρετανοί, Νεοζηλανδοί και Αυστραλοί στρατιώτες με επικεφαλής τον Νεοζηλανδό Στρατηγό, Μπέρναρντ Φράιμπεργκ. Ο αριθμός τους ήταν περίπου ίδιος με των Γερμανών όμως το μεγάλο μειονέκτημα ήταν πως δεν υπήρχε επαρκής οπλισμός ή αυτός που υπήρχε ήταν απαρχαιωμένος, οι δε Κρήτες υπερασπιστές του νησιού δεν είχαν απολύτως τίποτα για να πολεμήσουν.

Το τραγικό επίσης είναι πως οι Σύμμαχοι γνώριζαν για την επίθεση  στην Κρήτη, είχαν καταφέρει να σπάσουν τους κωδικούς των Γερμανών (Επιχείρηση Αίνιγμα) όμως λόγω διαφωνιών με τους Εγγλέζους στο Λονδίνο και καθυστερήσεων στη λήψη καθοριστικών αποφάσεων,  έχασαν δυστυχώς το πλεονέκτημα.


Σε δυο μέτωπα επιτέθηκαν οι Ναζί το πρωί της 20ης Μαίου του 1941. Στο αεροδρόμιο του Μάλεμε και στην ευρύτερη περιοχή του νομού Χανίων. Όλοι οι κάτοικοι της περιοχής με ό,τι μέσα διέθεταν, μαχαίρια, τσουγκράνες, φτυάρια, σκαλίδες και άλλα γεωργικά εργαλεία, αλλά και όπλα από την εποχή ακόμα της Κρητικής Επανάστασης προσπάθησαν να αναχαιτίσουν την Γερμανική λαίλαπα. Ο άμαχος πληθυσμός του νησιού προέτασσε τα στήθη του για να μην πατήσουν ‘’οι Γερμαναράδες’’, όπως χαρακτηριστικά έλεγαν.

Οι Γερμανοί βρέθηκαν απροετοίμαστοι  μπροστά σ’ αυτό τον κόσμο που πολεμούσε με νύχια και με δόντια εναντίον τους, ενώ παράλληλα είχαν λανθασμένες πληροφορίες και πίστευαν ότι οι μάχιμοι άνδρες που βρίσκονταν στην Κρήτη δεν ξεπερνούσαν τους 5.000,  έτσι η έκπληξη τους ήταν μεγάλη και οδυνηρή γιατί τουλάχιστον στην αρχή της επίθεσης οι απώλειες τους ήταν μεγάλες.
Νωρίς το απόγευμα της ίδιας μέρας αλεξιπτωτιστές άρχισαν να πέφτουν  στο Ρέθυμνο και λίγο αργότερα και στο Ηράκλειο. Τα μέτωπα πλέον εναντίον του νησιού ήταν τέσσερα. Χανιά, Μάλεμε, Ρέθυμνο και Ηράκλειο. 

Η πρώτη μέρα της Μάχης της Κρήτης έληξε με μεγάλες απώλειες για τους Γερμανούς και αβέβαια έκβαση. Ο διοικητής των γερμανικών δυνάμεων, δεν μπορούσε να το πιστέψει γιατί θεωρούσε περίπατο την απόβαση στη Κρήτη και αυτό είχε υποσχεθεί και στον Χίτλερ.

Στα Χανιά είχε εγκατασταθεί από καιρό ο Βασιλιάς Γεώργιος Β' και η εξόριστη Ελληνική Κυβέρνηση με τον Εμμανουήλ Τσουδερό, όμως το ίδιο βράδυ της επίθεσης όλοι μαζί μεταφέρθηκαν με βρετανικό πολεμικό πλοίο στην Αίγυπτο.


Από τα ξημερώματα της 21ης Μαΐου οι μάχες συνεχίσθηκαν με ιδιαίτερη σφοδρότητα και στα τέσσερα μέτωπα. Οι Γερμανοί επικεντρώθηκαν στην κατάληψη του αεροδρομίου του Μάλεμε, όπως ήταν ο πρωταρχικός τους στόχος και τα κατάφεραν προς το τέλος της ημέρας. Επωφελήθηκαν από την ασυνεννοησία στις τάξεις των Συμμάχων, αλλά και πάλι υπέστησαν μεγάλες απώλειες.

Η κατάληψη του αεροδρομίου ήταν στρατηγικής σημασίας για την εξέλιξη των επιχειρήσεων. Οι Γερμανοί ξεκίνησαν να μεταφέρουν μεγάλες και ισχυρές δυνάμεις από την Ελλάδα και με τον σύγχρονο οπλισμό που διέθεταν ήταν θέμα χρόνου η κυριαρχία τους στη Μεγαλόνησο.

Στις 28 Μαΐου οι Γερμανοί είχαν απωθήσει τις συμμαχικές δυνάμεις προς τα νότια, καθιστώντας τον αγώνα τους μάταιο. Έτσι, το Λονδίνο αποφάσισε την απόσυρση των δυνάμεων της Κοινοπολιτείας από την Κρήτη και τη μεταφορά τους στην Αίγυπτο. Όσες μονάδες δεν τα κατάφεραν, παραδόθηκαν στους Γερμανούς. Πολλοί Έλληνες μαχητές και μαζί τους και 500 Βρετανοί ανέβηκαν στα απρόσιτα βουνά της Κρήτης για να συνεχίσουν τον αγώνα. Την 1η Ιουνίου, με την παράδοση 5.000 μαχητών στα Σφακιά, έπεσε η αυλαία της Μάχης της Κρήτης.

Οι απώλειες για τους Συμμάχους ήταν: 3.500 νεκροί, 1.900 τραυματίες και 17.500 αιχμάλωτοι. Οι Γερμανοί, σύμφωνα με δικά τους στοιχεία, είχαν 3.986 νεκρούς και αγνοούμενους, 2.594 τραυματίες, ενώ έχασαν 370 αεροπλάνα. Σύμφωνα, όμως, με συμμαχικούς υπολογισμούς, οι γερμανικές απώλειες ξεπέρασαν τις 16.000.
Η Μάχη στην Κρήτη ονομάστηκε και «Νεκροταφείο των Γερμανών αλεξιπτωτιστών», εξαιτίας των μεγάλων απωλειών τους, γεγονός που ανάγκασε τον Χίτλερ να διατάξει τον τερματισμό κάθε αεραποβατικής επιχείρησης στο μέλλον.


Η επέλαση των Γερμανών στην Κρήτη όπως και σε όλη την Ελλάδα άφησε πολλές ανοιχτές πληγές που μέχρι σήμερα αιμορραγούν. Χωριά όπως η Κάνδανος, τα Ανώγεια και η Βιάννος καταστράφηκαν ολοσχερώς από τα ναζιστικά στρατεύματα, ενώ σε κάθε γωνιά του νησιού υπάρχουν μνημεία που μας παραπέμπουν στα γεγονότα εκείνης της εποχής.


Η σφαγή της Βιάννου, Ηράκλειο 14,15,16 Σεπτεμβρίου 1943

Η σφαγή της Βιάννου αναφέρεται στη μαζική εξόντωση άμαχου πληθυσμού περίπου 20 χωριών της Βιάννου (Κάτω Σύμη, Αμιρά, Πεύκος, Άγιος Βασίλειος, Άνω Βιάννος, Κρεββατάς, Καλάμι, Ρίζα, Μουρνιές, Μύθοι, Μάλλες , Κεφαλόβρυσο) από τα γερμανικά στρατεύματα κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και σε μία από τις πλέον βιαιότερες σφαγές κατά τη διάρκεια της κατοχής στην Ελλάδα. Οι δολοφονίες αυτές, με περισσότερους από 500 νεκρούς πραγματοποιήθηκαν στις 14, 15 και 16 Σεπτεμβρίου 1943 και συνοδεύτηκαν από πυρπόληση των περισσότερων χωριών, λεηλασία και καταστροφή της συγκομιδής. Η επιχείρηση έγινε κατόπιν εντολής του στρατηγού Friedrich-Wilhelm Müller, σε αντίποινα για την υποστήριξη και συμμετοχή του τοπικού πληθυσμού στην αντίσταση της Κρήτης. Ο Müller, ο οποίος απέκτησε το παρατσούκλι "Ο Χασάπης της Κρήτης», εκτελέστηκε μετά τον πόλεμο για τη συμμετοχή του στη σφαγή.

Η πυρπόληση της Κανδάνου, Χανιά 3 Ιουνίου 1941

Στο χωριό Κάνδανος πολλοί Γερμανοί έχασαν τη ζωή τους και για το λόγο αυτό το έκαψαν ολοσχερώς. Μάλιστα δεν επέτρεπαν σε κανένα άνθρωπο ούτε να το πλησιάσει. Τοποθέτησαν τρεις πινακίδες, όπου και παραδέχονται το έγκλημα τους, κάτι που πάντα απέφευγαν να κάνουν, ώστε  να μην μείνει τίποτα στην ιστορία που να τους χρεώνει στο μέλλον.
Στην Κάνδανο όμως ξέφυγαν. Το μένος τους ήταν τόσο μεγάλο που ήθελαν να αφήσουν το στίγμα  της καταστροφής τους. Τοποθέτησαν τη μία πινακίδα προς τη μεριά της Παλιόχωρας και την άλλη προς το δρόμο των Χανίων, κι έγραψαν: ''Δια τη κτηνώδη δολοφονία Γερμανών αλεξιπτωτιστών από άνδρες, γυναίκες, παιδιά και ιερείς του χωριού, που τόλμησαν να αντισταθούν στο Μεγάλο Ράιχ, καταστρέψαμε τη Κάνδανο εκ θεμελίων για να μην ξανακτιστεί ποτέ''.
Την τρίτη πινακίδα την έβαλαν στην είσοδο του χωριού κι έγραψαν: ''Εδώ υπήρχε κάποτε η Κάνδανος. Καταστράφηκε σαν αντίποινα για τη δολοφονία 25 Γερμανών αξιωματικών''.

Επιμέλεια κειμένου: Άννα Γαλανού
Πηγές :