Πέμπτη, 19 Μαΐου 2016

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ - ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ - ΓΕΝΝΕΣΙΣ -

Αποσπάσματα... 

Τότε είπε και γεννήθηκεν η θάλασσα
Και είδα και θαύμασα
Και στη μέση της έσπειρε κόσμους μικρούς κατ' εικόνα και ομοίωσή μου:
Ίπποι πέτρινοι με τη χαίτη ορθή
και γαλήνιοι αμφορείς
και λοξές δελφινιών ράχες
η Ίος η Σίκινος η Σέριφος η Μήλος
«Κάθε λέξη κι από 'να χελιδόνι
για να σου φέρνει την άνοιξη μέσα στο θέρος» είπε
Και πολλά τα λιόδεντρα
που να κρησάρουν στα χέρια τους το φως
κι ελαφρό ν' απλώνεται στον ύπνο σου
και πολλά τα τζιτζίκια
που να μην τα νιώθεις
όπως δε νιώθεις το σφυγμό στο χέρι σου
αλλά λίγο το νερό
για να το 'χεις Θεό και να κατέχεις τι σημαίνει ο λόγος του
και το δέντρο μονάχο του
χωρίς κοπάδι
για να το κάνεις φίλο σου
και να γνωρίζεις τ' ακριβό του τ' όνομα φτενό στα πόδια σου το χώμα
για να μην έχεις πού ν' απλώσεις ρίζα
και να τραβάς του βάθους ολοένα
και πλατύς επάνου ο ουρανός
για να διαβάζεις μόνος σου την απεραντοσύνη.

ΑΥΤOΣ
ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας!



Επειδή και οι ώρες γύριζαν όπως οι μέρες
με πλατιά μενεξεδένια φύλλα στο ρολόι του κήπου
Δείχτης ήμουν εγώ
Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη
ο Ιούνιος ο Ιούλιος ο Αύγουστος
Έδειχνα την ανάγκη που μου ερχόταν άρμη
καταπρόσωπο  
Έντομα κοριτσιών
Μακρινές αστεροπές της Ίριδας -
«Όλα τούτα καιρός της αθωότητας
ο καιρός του σκύμνου και του ροδαμού
ο πολύ πριν την Ανάγκη» μου είπε
Και τον κίνδυνο έσπρωξε με το 'να δάχτυλο
Στην κορφή του κάβου φόρεσε μελανό φρύδι
Από μέρος άγνωστο φώσφορο έχυσε
«Για να βλέπεις» είπε «από μέσα
στο κορμί σου
φλέβες κάλιο, μαγγάνιο
και τ' αποτιτανωμένα
παλαιά κατάλοιπα του έρωτα»
Και πολύ τότε σφίχθηκε η καρδιά μου
ήταν το πρώτο τρίξιμο του ξύλου μέσα μου
μιας νυχτός που εσίμωνε ίσως
η φωνή του γκιόνη
κάποιου που είχε σκοτωθεί
το αίμα γυρίζοντας πάνω στον κόσμο
Είδα πέρα, μακριά, στην άκρια της ψυχής μου
μυστικά να διαβαίνουνε
φάροι ψηλοί ξωμάχοι 
Στους γκρεμούς τραβερσωμένα κάστρα
Τ' άστρο της τραμουντάνας Την αγία Μαρίνα με τα δαιμονικά
Και πολύ πιο βαθιά πίσω απ' τα κύματα
στο Νησί με τους κόλπους των ελαιώνων
Μια στιγμή μου εφάνηκε θωρούσα Εκείνον
που το αίμα του έδωσε να σαρκωθώ
τον τραχύ του Αγίου δρόμο ν' ανεβαίνει
μια φοράν ακόμη
Μια φοράν ακόμη
στα νερά της Γέρας ν' ακουμπά τα δάχτυλα
και τα πέντε ν' ανάβουνε χωριά
ο Παπάδος ο Πλακάδος ο Παλαιόκηπος
ο Σκόπελος και ο Μεσαγρός
εξουσία και κλήρος της γενιάς μου.


Αλλά τώρα» είπε «η άλλη σου όψη
ανάγκη ν' ανεβεί στο φως»
και πολύ πριν με το νου μου βάλω
ή σημάδι φωτιάς ή σχήμα τάφου
Κατά κει που δεν έσωνε κανείς να δει
με τα χέρια εμπρός του
σκύβοντας
τα μεγάλα ετοίμασε Κενά στη γη
και στο σώμα του ανθρώπου:
το κενό του Θανάτου για το Βρέφος το Ερχόμενο
το κενό του Φονικού για τη Δικαία Κρίση
το κενό της Θυσίας για την Ίση Ανταπόδοση
το κενό της Ψυχής για την Ευθύνη του Άλλου
Και η Νύχτα πανσές
παλιάς
πριονισμένης από νοσταλγία Σελήνης
με του έρημου μύλου τα χαλάσματα και την άκακη ευωδιά τής κόπρου
πήρε μέρος μέσα μου
Διαστάσεις άλλαξε στα πρόσωπα· μοίρασε αλλιώς τα βάρη
Το σκληρό μου σώμα ήταν η άγκυρα κατεβασμένη
μέσα στους ανθρώπους
όπου ήχος άλλος κανείς
μόνο γδούποι γόοι και κοπετοί
και ρωγμές επάνω στην ανάστροφη όψη
Ποιας φυλής ανύπαρχτης ο γόνος να 'μουν
τότε μόνο ενόησα
που η σκέψη του Άλλου
διαγώνια σαν ακμή γυαλιού
και Ορθόν ως πέρα με χάραζε
Είδα μέσα στα σπίτια καθαρά σαν να μην ήταν τοίχοι
με το λύχνο στο χέρι να περνούν γερόντισσες
τα χαράκια στο μέτωπο και στο ταβάνι
και άλλοι νέοι με το μουστάκι που έζωναν άρματα στη μέση τους
αμίλητοι
δύο δάχτυλα πάνω στη λαβή
εδώ κι αιώνες.
«Βλέπεις» είπε «είναι οι Άλλοι
και δε γίνεται Αυτοί χωρίς Εσένα
και δε γίνεται μ' Αυτούς χωρίς, Εσύ
Βλέπεις» είπε «είναι οι Άλλοι
και ανάγκη πάσα να τους αντικρίσεις
η μορφή σου αν θέλεις ανεξάλειπτη να 'ναι
και να μείνει αυτή.
Επειδή πολλοί φορούν το μελανό πουκάμισο
και άλλοι μιλούν τη γλώσσα των χοιρογρυλλίων
και είναι οι Ωμοφάγοι και οι Άξεστοι του Νερού
οι Σιτόφοβοι και οι Πελιδνοί και οι Νεοκόνδορες
ορμαθός και αριθμός των άκρων του σταυρού
της Τετρακτίδος.
Αν αλήθεια κρατήσεις και τους αντικρίσεις» είπε
«η ζωή σου θ' αποκτήσει αιχμή και θα οδηγήσεις» είπε
«Ο καθείς και τα όπλα του» είπε
Και αυτός αλήθεια που ήμουνα Ο πολλούς αιώνες πριν
Ο ακόμη χλωρός μες στη φωτιά Ο άκοπος απ' τον ουρανό
Πέρασε μέσα μου Έγινε
αυτός που είμαι
Η ώρα τρεις της νύχτας
λάλησε μακριά πάνω απ' τα παραπήγματα
ο πρώτος πετεινός
Είδα για μια στιγμή τους Όρθιους Κίονες τη Μετόπη με Ζώα Δυνατά
και Ανθρώπους φέρνοντας Θεογνωσία
Πήρε όψη ο Ήλιος  Ο Αρχάγγελος  ο αεί δεξιά μου
  
ΑΥΤΟΣ, εγώ λοιπόν
και ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας!


Ο Οδυσσέας Ελύτης είναι για μένα, ''Η δική μου Ελλάδα''

Επιμέλεια ανάρτησης: Άννα Γαλανού http://blog.annagalanou.gr/



Σάββατο, 12 Μαρτίου 2016

Παλιά Αθήνα - Φωτογραφικό Οδοιπορικό


Το φωτογραφικό οδοιπορικό της παλιάς Αθήνας, εγείρει μνήμες και αναμνήσεις, αλλά ταυτόχρονα με τα ιστορικά στοιχεία που παρατίθενται, μας κάνει να αναπολήσουμε αλλά και να ανατρέξουμε στην ιστορία όχι μόνο της πόλης των Αθηνών, αλλά γενικότερα στην ιστορία της Ελλάδας.
Στο τέλος του αφιερώματος αναφέρω την βιβλιογραφία και τις πηγές που άντλησα όλες αυτές τις φωτογραφίες και τα κείμενα.

         Μια από τις πρώτες φωτογραφίες της Ακρόπολης. Η φωτογραφία αυτή είναι από τις πρώτες της Ακρόπολης και χρονολογείται λίγο πριν τα μέσα του 19ου αιώνα. Είναι τραβηγμένη από τον λόφο του Φιλοπάππου. Το ζευγάρι που ατενίζει την Ακρόπολη είναι ξένοι περιηγητές, αν κρίνουμε από την ενδυμασία τους, όπως την αποκαλούσαν οι φουστανελλοφόροι Αθηναίοι της εποχής. (Από το αρχείο του Μουσείου Μπενάκη).

      Η ανατολική πλευρά της Ακρόπολης. Στις 30 Σεπτεμβρίου του 1852, μια φοβερή θύελλα ξέσπασε ξαφνικά στον ουρανό της Αθήνας. Ήταν μια θύελλα που όπως καταγράφηκε από τους κατοίκους της εποχής- κυριολεκτικά σάρωσε οτιδήποτε συνάντησε στο πέρασμα της. Δέντρα ξεριζώθηκαν, σπίτια γκρεμίστηκαν, αλλά, το κυριότερο, η μια από τις τρεις κολώνες που έστεκαν χωριστά από τις υπόλοιπες στο ναό του Ολυμπίου Διός, στο κέντρο της πόλης, κατέπεσε. Το συμβάν αυτό θεωρήθηκε τόσο σημαδιακό από τους Αθηναίους, ώστε επί πολλές δεκαετίες αργότερα, όταν ήθελαν να προσδιορίσουν την εποχή εκείνη, έλεγαν χαρακτηριστικά: «τον καιρό της κολώνας».

       Φωτογραφία της Ακρόπολης τραβηγμένη από το ύψος της σημερινής πλατείας του Θησείου μετά τα μέσα του 19ου αιώνα. Το 1880 κατεδαφίστηκαν τα μπροστινά κτίρια που βλέπουμε και χαράχθηκε η οδός Αποστόλου Παύλου που συνέδεε το Μοναστηράκι με την συνοικία του Μακρυγιάννη (σημερινός πεζόδρομος). Η  Πλατεία του Θησείου έγινε στις αρχές του 20ού αιώνα. (Φωτογραφική πηγή άγνωστη).

       Η Πύλη του Αδριανού: Η λεγόμενη Πύλη του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Αδριανού που υπάρχει από το 125 μ.Χ., δεσπόζει ακόμη και σήμερα στην Αθήνα. Παρατηρούμε στην φωτογραφία ότι στα μέσα του 19ου αιώνα η νοτιανατολική περιοχή κάτω από την Ακρόπολη ήταν εντελώς χέρσα. (Φωτογραφικό αρχείο Mουσείου Mπενάκη).


Ο Ελβετός φωτογράφος Fred Boissonas. Οι πρώτοι ξένοι περιηγητές  συνοδευόμενοι από φωτογράφους, στα μέσα του 19ου αιώνα, "παθιασμένοι" οπαδοί των ταξιδιών και συνάμα σταλμένοι από τα μεγάλα έντυπα του εξωτερικού, έφταναν στην Αθήνα με τις ογκώδεις μηχανές τους και τον βαρύ εξοπλισμό τους, ύστερα από ένα μακρύ, κουραστικό ταξίδι, συχνά επικίνδυνο, έτοιμοι να αντιμετωπίσουν, κατά την διαμονή τους, τη ζέστη, την έλλειψη νερού, τη σκόνη, τα έντομα, τις μεταδοτικές ασθένειες και τα προβλήματα συνεννόησης με τους ντόπιους αχθοφόρους και δραγουμάνους. 

      Άποψη της Ακρόπολης και του θεάτρου του Ηρώδου του Αττικού γύρω στα 1865. O Δημήτριος Kωνσταντίνου, δεύτερος επαγγελματίας φωτογράφος στην Αθήνα μετά  τον Φ. Mαργαρίτη, είναι ο πρώτος Έλληνας που ασχολείται αποκλειστικά και μόνο με την φωτογράφηση αρχαίων μνημείων. Οι φωτογραφίες του, ποιοτικά και αισθητικά άρτιες, στέκονται σήμερα αντάξια δίπλα σε εκείνες των επιφανών ξένων φωτογράφων της ίδιας εποχής. (Φωτογραφικό αρχείο  ΕΛΙΑ).    

      Φωτογραφία τραβηγμένη από τον λόφο του Φιλοπάππου. Ο αρχαίος ναός που διακρίνεται είναι ο ναός του Ηφαίστου και της Αθηνάς που σώζεται ανέπαφος μέχρι σήμερα. Οι πρώτοι αρχαιολόγοι και ειδικοί πίστευαν ότι ο ναός ανήκε στον Θησέα επειδή στην ζωοφόρο του υπάρχουν παραστάσεις από την ζωή του, γι' αυτό και την περιοχή γύρω από τον ναό την ονόμασαν Θησείο. (Φωτο : Ελληνικό, λογοτεχνικό και ιστορικό αρχείο).

           Έργα των Ε.Η.Σ. στο Μοναστηράκι. Η λεγόμενη γραμμή 1 ή πράσινη γραμμή τού μετρό της Αθήνας, εγκαινιάστηκε στις 27 Φεβρουαρίου 1869. Στην γραμμή λειτουργούσαν ατμοκίνητα τραίνα, τα οποία συνέδεεαν το Θησείο με τον Πειραιά και για την λειτουργία της ήταν υπεύθυνη η εταιρεία Σιδηρόδρομοι Αθηνών-Περαιώς (Σ.Α.Π.). Η γραμμή επεκτάθηκε προς Ομόνοια και ηλεκτροδοτήθηκε το 1904 με την επωνυμία "Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι" (Ε.Η.Σ.) ενώ η εταιρεία λειτουργίας μετονομάστηκε σε "Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι Αθηνών-Πειραιώς (Η.Σ.Α.Π.) το 1976. (Φωτο : ΕΛΙΑ από το Μουσείο του Η.Σ.Α.Π.).

      Το μαρτύριο της κοινόχρηστης βρύσης στα τέλη του 19ου αιώνα. Για έναν περίπου αιώνα η ύδρευση ταλάνιζε την Αθήνα . Το παλαιό υδραγωγείο τού Αδριανού είχε πάθει ανεπανόρθωτες ζημιές από τους πολέμους του '21. Η Αθήνα υδρευόταν από τις 55  δημοτικές βρύσες που υπήρχαν σε διάφορα σημεία, οι οποίες συνεισέφεραν ελάχιστα έως και καθόλου στις καθημερινές ανάγκες της κατανάλωσης νερού. Ατελείωτες  οι ουρές των Αθηναίων καθημερινά σε αυτές, με τους τενεκέδες και τις στάμνες, καυγάδες για την σειρά και φασαρίες. Χρυσές δουλειές έκαναν ωστόσο οι νερουλάδες που μετέφεραν με τα κάρα τους και πουλούσαν νερό στην Αθήνα, στα σπίτια που διέθεταν δεξαμενές από τις πηγές των γύρω χωριών, όπως της Κηφισιάς και του Αμαρουσίου. Μέχρι το 1924 η Αθήνα υδρευόταν κυρίως από τα νερά των πηγών της Πάρνηθας και από τον υπόγειο υδροφορέα.

      Φωτογραφία από την εφημερίδα Εστία το 1894. Παρουσιάζει την δυτική πλευρά των τότε Ανακτόρων (σημερινή Βουλή). Παρατηρούμε ότι  το  Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη δεν είχε γίνει ακόμη κι' όλος ο χώρος είχε τη μορφή ενός πλούσιου άλσους. Η γύρω περιοχή δεν ήταν οικοδομημένη. Περιγράφει αξιωματικός των τότε Ανακτόρων ότι : "Από την κεντρική  είσοδο του κτιρίου των Ανακτόρων βλέπεις τον κάμπο του Ρούφ -­ Ρέντη - Μοσχάτου, με τα αγροτόσπιτα, την θάλασσα, την Σαλαμίνα, την Αίγινα κι' όταν η ατμόσφαιρα είναι καθαρή, και τα γαλανά ακρογιάλια του Μοριά".

      Τμήμα του βασιλικού κήπου γύρω στα 1890. O βασιλικός κήπος, που το 1974 με την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας μετονομάστηκε σε Εθνικό κήπο, έγινε για τον περιβάλλοντα καλλωπισμό των βασιλικών ανακτόρων. Τις πρώτες φυτευτικές εργασίες οργάνωσε και επέβλεψε ο Βαυαρός γεωπόνος Σμάρατ (Smarat) το 1839, όπου φυτεύτηκαν 15.000 καλλωπιστικά φυτά που μεταφέρθηκαν από τη Γένοβα, καθώς επίσης και με αυτοφυή είδη, που μετέφερε από το Σούνιο και την Εύβοια ο Πρώσος γεωπόνος Φρειδερίκος Σμιτ (Friedrich Schmidt), βοηθός τού Σμάρατ. Ο κήπος συνέχισε να επεκτείνεται, και για τον σκοπό αυτόν προσκλήθηκε ο Γάλλος κηποτέχνης Φρανσουά Λουί Μπαρώ (Francois Louis Bareaud), ο οποίος ανέλαβε τη διεύθυνση τού κήπου από το 1845 έως το 1854. Τον Μπαρώ διαδέχθηκε ο Φρειδερίκος Σμιτ, ο οποίος διηύθυνε τον κήπο επί 30 χρόνια, φέρνοντας από το εξωτερικό πολλά φυτά, κατάλληλα για το κλίμα της Αττικής, συμπληρώνοντας έτσι τη φύτευση του κήπου στα σημερινά του όρια. Ο κήπος ήταν για την αποκλειστική τέρψη της  βασιλικής οικογένειας και δεν ήταν ελεύθερος για τον Αθηναϊκό λαό. (Φωτο : Ελληνικό, λογοτεχνικό και ιστορικό αρχείο).

      Το πάλαι ποτέ δημοτικό θέατρο Αθηνών στη θέση του παλιού δημαρχείου. Πόσοι άραγε γνωρίζουν ότι υπήρχε ένα θέατρο-κόσμημα στην πρωτεύουσα, το Δημοτικό Θέατρο Αθηνών στη θέση του παλαιού Δημαρχείου; (πλατεία Κοτζιά). Σε διαδοχικά σχέδια των Μπουλανζέ (1857) και Τσίλερ (1873) λειτούργησε από το 1888 έως το 1939 και πέρασε διάφορες φάσεις ταλαιπωρίας στον μισό αιώνα ζωής του. Το θέατρο αυτό είχε χωρητικότητα 1500 θεατών και ήταν από τα καλύτερα και πολυτελέστερα της Ευρώπης, πραγματικά ένα αρχιτεκτονικό κόσμημα. 

      Πλατεία Συντάγματος με ιππήλατα τραμ και άμαξες στα τέλη του 19ου αιώνα. Από αυτήν την φωτογραφία μπορούμε να κατανοήσουμε και τα μέσα συγκοινωνίας της εποχής. Διακρίνουμε τα πρώτα ιππήλατα τραμ που εκινούντο πάνω σε σταθερές ράγες για να μην μεταφέρονται οι κραδασμοί στην καμπίνα, να μειώνεται η τριβή των τροχών και να αυξάνεται η έλξη των ίππων. Μπορεί η Αθήνα να μην είχε νέφος τότε, αλλά πνιγόταν στη σκόνη που σήκωναν οι άμαξες και τα κάρα! Διακρίνουμε και ένα μόνιππο (λαντώ). Τα μόνιππα, που ήταν κάτι σαν τα σημερινά ταξί, έκαναν πιάτσα σε κεντρικά σημεία της πρωτεύουσας. Πολλοί ευκατάστατοι Αθηναίοι είχαν δικά τους λαντώ σαν τα σημερινά... ι.χ. αυτοκίνητα. (Φωτογραφία  του συλλόγου "Παλιά γραφική Πλάκα).

      Φεβρουάριος του 1904. Σταθμευμένα ιππήλατα τραμ στην οδό Γ΄Σεπτεμβρίου.  Πάντως, πολλοί Αθηναίοι, επειδή οι αποστάσεις στην  Αθήνα  ήταν μικρές, "το έκοβαν με τα πόδια", όπως συνήθιζαν να λένε. Και επειδή όταν έβρεχε κόλλαγε στα παπούτσια τους λάσπη έλεγαν "έκοψα λάσπη".  Από τον καιρό αυτό καθιερώθηκε η έκφραση που την λέμε μέχρι σήμερα όταν θέλουμε να πούμε ότι απομακρυνόμαστε γρήγορα από κάτι. (Φωτογραφία : Ελληνικό λογοτεχνικό και ιστορικό αρχείο).
      Μόνιππο λαντώ ανηφορίζει στην οδό Φιλελλήνων. Στην φωτογραφία βλέπουμε τις ράγες του ιππήλατου τραμ και ένα μόνιππο (λαντώ) να ανηφορίζει την οδό Φιλελλήνων. O κάθε επαγγελματίας είχε και το δικό του μεταφορικό μέσο. Ο μανάβης της γειτονιάς ξεκινούσε για το παζάρι τα ξημερώματα με τη σούστα του. Ο γαλατάς μοίραζε το γάλα και τα γιαούρτια με το κομψό αμαξάκι του. Ο εμποράκος είχε φορτωμένη κι' αυτός όλη την πραμάτεια του πάνω σε μια κλειστή άμαξα και γυρόφερνε τις γειτονιές. Ο νερουλάς, επίσης, πουλούσε το πόσιμο νερό στα χρόνια που οι Αθηναίοι κόντευαν "να κορακιάσουν", γυρίζοντας από γειτονιά σε γειτονιά με το δικό του κάρο, που είχε μετατρέψει σε βυτιοφόρο. Τα σκουπιδιάρικα ήταν κι' αυτά ειδικά κατασκευασμένα κάρα με πλαϊνά υψωμένα, από πρόσθετες σανίδες στην καρότσα, για να χωράνε περισσότερα σκουπίδια. Επίσης στην υπηρεσία του Δήμου μπήκανε κάποτε και τα κάρα - καταβρεχτήρια. Μ' αυτά βρεχόντουσαν οι χωμάτινοι δρόμοι το καλοκαίρι, έτσι ώστε να σηκώνεται όσο γίνεται λιγότερη σκόνη  από το φύσημα του αέρα και από τις άμαξες. (Φωτογραφική πηγή : από card postal της εποχής).

      Μνημεία φιλελλήνων αρχαιολόγων στην κορυφή του λόφου του Κολωνού. Στην κορυφή του λόφου του Κολωνού βρίσκονται δύο μνημεία φιλελλήνων αρχαιολόγων. Το ένα είναι πάνω στον τάφο του Γερμανού αρχαιολόγου Καρόλου Μύλλερ (1797-1840), που εργάστηκε και πέθανε στην Αθήνα. Είναι έργο του Δανού αρχιτέκτονα Κρίστιαν Χάνσεν (1803-1883). Πρόκειται για μια επιτύμβια στήλη, που καταλήγει σε ανθεμωτή διακόσμηση. Δίπλα στο μνημείο του Μύλλερ υπάρχει και το μνημείο του Γάλλου αρχαιολόγου Σαρλ Λενορμάν (1802-1859), που επίσης πέθανε στην Αθήνα. Πρόκειται για μια μαρμάρινη λουτροφόρο υδρία, στο εσωτερικό της οποίας έχει ταφεί η καρδιά του.

      Ο πύργος της Μαργαρίτας, στη συμβολή των οδών Μεσογείων και Βασιλίσσης Σοφίας. Η επονομαζόμενη "villa Μarguerite" (ο πύργος της Μαργαρίτας) όπως την ονόμαζαν οι παλιοί Αθηναίοι. Παραμυθένιο κτίσμα στη συμβολή Βασιλίσσης Σοφίας και Μεσογείων, ήταν μία αρχιτεκτονική φαντασία σε ένα βαγκνερικό ύφος με κόκκινη πελεκητή πέτρα, κωνικό τρούλο και στέγες καλυμμένες από μολυβδόφυλλα. Κατάφυτος ο κήπος, δημιουργούσε εξάψεις της φαντασίας. Την είχε σχεδιάσει Άγγλος αρχιτέκτονας κατά παραγγελία ενός ελληνοαμερικάνου επιχειρηματία. Το σπίτι το αγόρασε ο Ευστάθιος Λάμψας, πλούσιος επιχειρηματίας και ιδιοκτήτης του κεντρικού ξενοδοχείου "Μεγάλη Βρετάνια". Παντρεμένος με τη Γαλλίδα Παλμύρας Παλφρουά, το ζευγάρι είχε μία θετή κόρη, τη Μαργαρίτα. Εξ ου και το όνομα της βίλλας, που κατεδαφίστηκε  λίγο πριν από το 1970. Βοήθησε σ' αυτό και ο νόμος της χούντας (ΑΝ 395/68) "περί του ύψους των οικοδομών και ελευθέρας δομήσεως" που αύξησε τον συντελεστή δόμησης στο κέντρο της Πόλης.

      Το ξενοδοχείο της "Μεγάλης Βρετάνιας" χτίστηκε το Ι842, στον ίδιο χώρο, από τον Αντώνιο Δημητρίου, σε σχέδια του μεγάλου αρχιτέκτονα Θεόφιλου Χάνσεν. Ένα κτίριο με δύο κατοικίες (Δημητρίου-Λημνού), γραφεία στο ισόγειο και κοινόχρηστους χώρους. Για αρκετά χρόνια (1856-1873) χρησιμοποιήθηκε για να στεγάσει την Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή. Τελικά  το 1874  έγινε ξενοδοχείο. Παρατηρούμε ότι το ξενοδοχείο δεν ήταν τότε όπως το βλέπουμε σήμερα. (Φωτογραφική πηγή : ταχυδρομική κάρτα της εποχής).

      Ο αρχιληστής Φώτης Γιαγκούλας με τ' όνομα! Στα Αθηναϊκά καφενεία της εποχής, εκτός από τα πολιτικά, κυριαρχούσαν και τα καμώματα των ληστών. Τον καιρό εκείνο οι ληστείες στα περίχωρα των Αθηνών ήταν ένα καθημερινό γεγονός. Παρά τις συνεχείς προσπάθειες ήταν δύσκολο να βρεθούν τα λημέρια των ληστών που ήταν στις παρυφές της πόλης των Αθηνών. Η Αττική ήταν ακόμη γεμάτη από πυκνά ρουμάνια και δάση. Φανταστείτε οι Αμπελόκηποι ήταν αμπελώνες και τα Μεσόγεια είχαν πυκνά δάση με βελανιδιές και πεύκα όπου οι ντόπιοι κυνηγούσαν  μέχρι και αγριογούρουνα! Οι ληστές Νταβέλης, Κακαράπης, Γιαγκούλας, Αρβανιτάκηδες και άλλοι, όλοι τους παιδιά τής φτώχειας, της αδικίας αλλά και της αναρχικής νοοτροπίας τους, έχουν εισχωρήσει στην περιοχή του μύθου και παραμένουν ακόμη γοητευτικά. Για τον μύθο αυτόν, γίνονται ληστές για να εκδικηθούν την κοινωνία που λόγω χαμηλής καταγωγής τους είχε καταφρονέψει. Καταφεύγουν στην παρανομία και λεηλατούν τα περίχωρα των Αθηνών. Οι Αθηναίοι τους καταβάλλουν αντίτιμο για να μπορέσουν να περάσουν τα περάσματα που ελέγχουν.

Ο Μπαϊρακτάρης ήταν ο φόβος και ο τρόμος των ληστών και των κουτσαβάκηδων. Ο Μπαϊρακτάρης υπήρξε το αντίπαλο δέος των λήσταρχων. Το 1893, όταν συστάθηκε η στρατιωτική αστυνομία, (με τον νόμο ΒΡΠΗ΄) στις 20 Μαρτίου 1893 διορίσθηκε με τον βαθμό του ταγματάρχη Αστυνομικός Διευθυντής Αθηνών αφήνοντας αναμνήσεις από πλούσια σε αριθμό περιστατικά κατά τον διωγμό των λήσταρχων αλλά κυρίως των τότε μαγκών και κουτσαβάκηδων που μάστιζαν το κέντρο της Αθήνας. Ο "μάγκας"  ήταν  άντρας των λαϊκών αστικών στρωμάτων που χαρακτηριζόταν από υπερβολική αυτοπεποίθηση ή έπαρση, καθώς και από ιδιάζουσα εμφάνιση ή συμπεριφορά. Ήταν  ευκατάστατος, κοινωνικός, οξυδερκής, αποδεκτός από όλη την γειτονιά. Η κάθε γειτονιά είχε τον μάγκα της. Ο λόγος του ήταν συμβόλαιο, "είχε μπέσα".

      Το 1903, ο τραπεζίτης  Ι. Πεσμαζόγλου εγκαινίασε το θαυμάσιο ξενοδοχείο "ΑΚΤΑΙΟΝ", στο Φάληρο. Το "ΑΚΤΑΙΟΝ" χτίστηκε με σχέδιο των αρχιτεκτόνων Ερνέστου Τσίλερ και Καραθανασόπουλου κατά τα πρότυπα των "Πάλας" των ευρωπαϊκών λουτροπόλεων. Ήταν ένα από τα πιο εντυπωσιακά κτίσματα της εποχής με 160 δωμάτια ύπνου και μεγάλες και πολυτελέστατες αίθουσες υποδοχής και δεξιώσεων. Για την ανέγερση, την εσωτερική διακόσμηση και τον εξοπλισμό του δαπανήθηκε το τεράστιο για την εποχή ποσόν των 2.000.000 δραχμών! Το Το επιβλητικό ξενοδοχείο Ακταίον στο Φάληρο."Ακταίον"  υπήρξε για αρκετά χρόνια το επίκεντρο της κοινωνικής και κοσμικής ζωής της Αθήνας και του Πειραιά.  Εκεί δίνονταν  επίσημοι χοροί, καλοκαίρι και  χειμώνα. Στη διάρκεια του πολέμου εγκαταλείφθηκε, για να ακολουθήσει η κατεδάφισή του, η οποία ολοκληρώθηκε τα τελευταία χρόνια με την εξαφάνιση και του μικρού τμήματος του κτιρίου που είχε διασωθεί και άξιζε να διατηρηθεί σαν "τεκμήριο" μιας εποχής που χάθηκε οριστικά.

      Η οδός Αθηνάς με τις άμαξες Βικτώριες το 1905. Διακρίνουμε σταθμευμένες στην οδό Αθηνάς τις κλειστού τύπου άμαξες αγγλικού τύπου τις "Βικτώριες". Μερικά από τα κτίρια που διακρίνουμε κατά μήκος της οδού προς μοναστηράκι σώζονται μέχρι σήμερα. (Φωτογραφική πηγή : Ε.Λ.Ι.Α)

      Σύμφωνα με την πρώτη επίσημη απογραφή και με τα πρώτα  δημογραφικά στοιχεία η Αθήνα το 1905 αριθμούσε 123.000 κατοίκους. Φωτογραφία από card postal του 1905.  (Φωτογραφία : Ελληνικό, λογοτεχνικό και ιστορικό αρχείο).

      Ο Ιλισσός ποταμός το 1895. Η κοίτη τού άλλοτε ιερού ποταμού ξεκίνησε να καλύπτεται επί Μεταξά ("Θάπτομεν τον Ιλισσόν") στα τέλη της δεκαετίας του '30, από το ύψος της παλαιάς Σχολής Χωροφυλακής μέχρι την άλλοτε γέφυρα του Σταδίου, για να δημιουργηθεί η σημερινή λεωφόρος Μιχαλακοπούλου. Αργότερα, το 1960, οι εργασίες επικάλυψης συνεχίστηκαν για να δημιουργηθεί η οδός Καλλιρρόης. Είμαστε ο μοναδικός λαός που αφού κατέστρεψε πρώτα τα ιστορικά - φυσικά ποτάμια της πρωτεύουσας (Κηφισός – Ιλυσσός) στην συνέχεια τα έκανε λεωφόρους.

Η περιοχή του Ρέντη (Κολοκυνθού) είχε το 1905 τον Κηφισό της! Ο ποταμός Κηφισός το 1905 από ταχυδρομική κάρτα της εποχής, τότε που στις όχθες του η περιοχή τού Ρέντη (Κολοκυνθού) ήταν γεωργικό  προάστιο των Αθηνών. Είχε και αυτός την τύχη του Ιλυσσού. Οι ιθύνοντες, αφού έστρωσαν κακόγουστα με πέτρα και σκυρόδεμα τις κοίτες του, στην συνέχεια, στην δεκαετία του 1990-2000, επικαλύφτηκε πλήρως για να διαπλατυνθεί η  Εθνική οδός.

 Το Ζάππειο ήταν το πρώτο κτίριο παγκοσμίως που κτίστηκε για τους Ολυμπιακούς αγώνες. Το 1869 η Ελληνική κυβέρνηση οριοθέτησε 80 στρέμματα δημόσιας γης για το κτίριο στο χώρο μεταξύ των κήπων του Παλατιού και του αρχαίου Ναού του Ολυμπίου Διός. Η Βουλή των Ελλήνων πέρασε επίσης νόμο, στις 30 Νοεμβρίου του 1869, ειδικά για τις κατασκευές των κτιρίων των Ολυμπιακών αγώνων του 1896 αφού το Ζάππειο ήταν το πρώτο κτίριο παγκοσμίως που κτίστηκε αποκλειστικά για τους Ολυμπιακούς αγώνες. Το πρώτο σχέδιο του κτιρίου εκπονήθηκε από τον αρχιτέκτονα Φ. Μπουλανζέ, το οποίο στη συνέχεια τροποποιήθηκε από τον Αναστάσιο Θεοφιλά και τελικά εγκαταλείφθηκε. Ο Κωνσταντίνος Ζάππας αναθέτει τελικά τον σχεδιασμό τού κτιρίου στον Δανό αρχιτέκτονα Θεόφιλο Χάνσεν. Μετά από πολλές καθυστερήσεις το κτίριο θεμελιώθηκε την 20ή Νοεμβρίου του 1874. Τα επίσημα εγκαίνια έγιναν με πανηγυρικό τρόπο την 20ή Οκτωβρίου του 1888. Η αρχιτεκτονική τού κτιρίου ακολουθεί τον νεοκλασσικό ρυθμό, με πρόπυλο Κορινθιακού ρυθμού. Το κτίριο, σε συνδυασμό με την τριτοξωτή λίθινη γέφυρα του Ιλισσού, η οποία είχε κατασκευασθεί, επίσης, με χορηγία τού Ευάγγελου Ζάππα, και τους γύρω κήπους, απετέλεσαν την εικόνα τής Αθήνας στις αρχές του 20ού αιώνα. Δυστυχώς, ο Ευάγγελος Ζάππας δεν έζησε αρκετά για να δει το κτίριο στην τελική του μορφή.

Το κτιριακό συγκρότημα του νοσοκομείου Ευαγγελισμός όπως ήταν το 1903. Ο αρχικός πυρήνας του κτιριακού συγκροτήματος του Θεραπευτηρίου "Ευαγγελισμός" οικοδομήθηκε μεταξύ των ετών 1881-1884, βάσει σχεδίων του στρατιωτικού μηχανικού Αναστάσιου Θεοφιλά. Το 1888 προστέθηκε το Α΄ Χειρουργείο, ενώ το 1897-1898 κτίστηκε ο οίκος των αδελφών νοσοκόμων. Το θεραπευτήριο ιδρύθηκε με πρωτοβουλία της βασίλισσας Όλγας, ενώ στην ανέγερση και κατόπιν στη συμπλήρωση των διαφόρων πτερύγων, συνεισέφεραν οικονομικά ο τσάρος Αλέξανδρος Β', η Μονή Ασωμάτων (Πετράκη) και γνωστοί Έλληνες επιχειρηματίες όπως ο Ανδρέας Συγγρός, ο Γεώργιος Δρομοκαΐτης, ο Μ. Κοργιαλένιος, ο Δ. Θεοδωρίδης, κ.ά. Για πάνω από μισό αιώνα, παρέμεινε το μεγαλύτερο νοσοκομείο της πρωτεύουσας, δυναμικότητας 425 κλινών. (Φωτογραφική πηγή : Ε.Λ.Ι.Α). 


      Η λεωφόρος Συγγρού το 1890! Το πιστεύετε; Ο Δανός συγγραφέας Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, που επισκέφτηκε τον Κολωνό σ' ένα ταξίδι του στην Ελλάδα το 1841, περιγράφει τις εντυπώσεις του από το φυσικό περιβάλλον του Κολωνού : "Ήμουν στον Κολωνό... Εδώ είναι θαμμένος ο Γερμανός Κ. Ο. Μύλλερ, που πέθανε πριν λίγο καιρό και που τόσα χρωστά σ' αυτόν η επιστήμη... Ακούμπησα στον υγρό τάφο...Ο βουνίσιος αέρας κατέβαινε κρύος και τσουχτερός... Σ' ολόκληρη τη φύση υπήρχε ένα μεγαλείο, που ούτε η Ελβετία μπορεί να σου προσφέρει". (Φωτογραφική πηγή : ΕΛΙΑ).

Τμήμα του ζωολογικού κήπου στο Φάληρο το 1900.Στην περιοχή του Φαλήρου το 1900 άνοιξε ο πρώτος ζωολογικός κήπος της Ελλάδας. Λειτούργησε μέχρι το 1916 και έκλεισε λόγω των οικονομικών προβλημάτων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. (Φωτογραφική πηγή : ταχυδρομική κάρτα της εποχής). 

       Το ποδηλατοδρόμιο στο Φάληρο τη θέση του οποίου πήρε αργότερα το στάδιο Καραϊσκάκη. Κατασκευάστηκε το 1895 για τις ανάγκες των  πρώτων Ολυμπιακών αγώνων της Αθήνας . Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη κατά την διάρκεια των αγώνων. Στο βάθος διακρίνονται στον κάμπο τα πρώτα καπνεργοστάσια. Κατά την διάρκεια του μεσοπολέμου και έπειτα χρησιμοποιείτο ως γήπεδο ποδοσφαίρου. Το 1964 στη θέση του κατασκευάστηκε το στάδιο Γ. Καραισκάκης. 

Σχολικοί αγώνες στο Καλλιμάρμαρο στις αρχές του 20ού αιώνα. 

Η Εθνική τράπεζα στην οδό Αιόλου.Στη θέση του κεντρικού κτιρίου της Εθνικής Τραπέζης, επί της οδού Αιόλου, υπήρχαν κατά τον 19ο αιώνα δύο χωριστά διώροφα κτίρια, οικοδομημένα κατά την δεκαετία του 1840. Αριστερά βρισκόταν η οικία Δομνάνδου, η οποία αγοράστηκε το 1845 από τον τραπεζίτη Γεώργιο Σταύρου και στέγασε το πρώτο τραπεζικό κατάστημα της απελευθερωμένης Ελλάδας. Δεξιά βρισκόταν το ξενοδοχείο "Αγγλία", του επιχειρηματία Φραγκίσκου Φεράλδη, το οποίο αγοράστηκε με τη σειρά του μια δεκαετία αργότερα, με την επέκταση των εργασιών τής τράπεζας. Τα δύο κτίρια διέθεταν τον ίδιο αριθμό ορόφων και το ίδιο ύψος, ώστε το 1899-1900 ενοποιήθηκαν με σχετική ευκολία, προκειμένου να αποτελέσουν, πλήρως ανακαινισμένα και με νέα εξωτερική διαμόρφωση σε νεοκλασσικό ύφος, το ενιαίο μέγαρο που γνωρίζουμε σήμερα και που ευτυχώς το έσωσαν (Φωτογραφία : Ελληνικό λογοτεχνικό και ιστορικό αρχείο). 

      Ρετουσαρισμένη (σε έγχρωμη) φωτογραφία των Αθηνών του 1900.Άποψη Αθηνών περί το 1900. Η φωτογραφία ρετουσαρίστηκε σε έγχρωμη και έτσι μπορούμε να δούμε αριστερά απ' το Παναθηναϊκό Στάδιο το καταπράσινο Παγκράτι. (Φωτογραφία από ταχυδρομική κάρτα).


      Σπάνια φωτογραφία στον... καρόδρομο της Ιεράς Οδού που τότε που ήταν καρόδρομος. Η φωτογραφία είναι σπάνια  γιατί  ελάχιστες φωτογραφίες υπάρχουν για τα περίχωρα των Αθηνών, καθώς το επίκεντρο της θεματολογίας των φωτογράφων της εποχής ήταν το ιστορικό κέντρο της πρωτεύουσας (Φωτογραφική πηγή : ΕΛΙΑ).


Η οδός Ερμού το 1904.Η οδός Ερμού το 1904. Διακρίνουμε τα καινούργια ηλεκτρικά φανάρια στον δρόμο. Η Αθήνα άρχισε να ηλεκτροδοτείται σιγά-σιγά από το 1889. Προηγουμένως, αντί για  ηλεκτρικό ρεύμα υπήρχε το φωταέριο.  Οι πρώτες εγκαταστάσεις τού εργοστασίου παραγωγής φωταερίου στην οδό Πειραιώς,   το οποίο υπάρχει αναπαλαιωμένο σήμερα , οικοδομήθηκε περί το έτος 1860, βάσει γαλλικής μελέτης, για λογαριασμό του επιχειρηματία Φραγκίσκου Φεράλδη, που το 1857 είχε αποκτήσει το σχετικό αποκλειστικό προνόμιο εκμετάλλευσης για πενήντα χρόνια, το οποίο στη συνέχεια μεταβιβάστηκε στην "Εταιρεία Αεριόφωτος" και ανανεώθηκε διαδοχικά μέχρι το 1938, οπότε και περιήλθε στον Δήμο Αθηναίων. (Φωτογραφική πηγή  :  Ελληνικό ιστορικό και λαογραφικό αρχείο)

      Ο Μητροπολιτικός ναός της Αθήνας όπως ήταν το 1902.Ο Καθεδρικός Ναός της Αθήνας, που είναι αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, βρίσκεται στην Πλατεία Μητροπόλεως επί της ομώνυμης οδού. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1842 και ολοκληρώθηκε το 1862. Ο τύπος του ναού είναι σταυροειδής τρίκλιτη βασιλική με τρούλλο. Το κόστος κατασκευής υπερέβη τον προϋπολογισμό. Η διαφορά καλύφθηκε μερικώς από την πώληση εκκλησιαστικής περιουσίας και από δωρεές, της πλούσιας οικογένειας του εθνικού ευεργέτη Σίνα που ζούσε στη Βιέννη. Ο ναός χτίστηκε σε τέσσερις φάσεις. Ο αρχιτέκτονας Θεόφιλος Χάνσεν ετοίμασε τα πρώτα σχέδια, στα οποία βασίστηκε το μέρος του κτιρίου έως το ύψος της πρώτης σειράς των παραθύρων. Έπειτα, το 1843, οι εργασίες διακόπηκαν λόγω οικονομικών προβλημάτων. Τρία χρόνια αργότερα ανέλαβε ο Δημήτριος Ζέζος, εισάγοντας το Ελληνοβυζαντινό στοιχείο. Μετά το θάνατό του, το 1857, ο Δήμος Αθηναίων ζήτησε από τον Γάλλο αρχιτέκτονα Francois Boulanger να συνεχίσει την κατασκευή. Ο Francois Boulanger εργάστηκε μαζί με τον Παναγιώτη Κάλκο, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την εκτέλεση των εργασιών κατασκευής. Υλικό από ερειπωμένες Βυζαντινές εκκλησίες χρησιμοποιήθηκε για το χτίσιμο του καθεδρικού ναού. Οι τοιχογραφίες στο εσωτερικό, που είναι έργα του Σπυρίδωνα Γιαλλινά και του Alexander Seitz, ακολουθούν τη Βυζαντινή παράδοση, ενώ η διακόσμηση ανήκει στον ζωγράφο Κωνσταντίνο Φανέλλη, από τη Σμύρνη. Τα γλυπτικά αρχιτεκτονικά στοιχεία, τα κιονόκρανα και ο άμβωνας σχεδιάστηκαν από τον γλύπτη Γεώργιο Φιτάλη. Οι πολυάριθμες αρχιτεκτονικές διαφοροποιήσεις κατά την κατασκευή οδήγησαν σε έναν απροσδιόριστο αρχιτεκτονικό χαρακτήρα και ρυθμό, που είναι ιδιαίτερα ορατός .

Η οδός Πατησίων την πρώτη δεκαετία του περασμένου αιώνα. Η οδός Πατησίων ήταν από τους ωραιότερους δρόμους της παλιάς Αθήνας. Η οδός αυτή συνέδεε το κέντρο της πόλης με το κοσμοπολίτικο προάστειο των Πατησίων. Κατά μήκος του δρόμου αυτού  είχαν τις επαύλεις τους, για αρκετές δεκαετίες, οι οικονομικοί παράγοντες της εποχής. Σήμερα από τις παλιές επαύλεις σώζεται μόνο η παλιά κατοικία με  τον κήπο της του βιομήχανου Ιωάννη Σοφιανόπουλου (απέναντι από το σταθμό του Ηλεκτρικού). Τα Πατήσια ήταν πάντως από τα ωραιότερα και πιο κοσμοπολίτικα προάστεια της παλιάς Αθήνας. (Φωτογραφική πηγή:  Ελληνικό, ιστορικό και λαογραφικό αρχείο).

Η οδός Ερμού υπήρξε εξ αρχής ο κύριος εμπορικός δρόμος της πρωτεύουσας.Η οδός Ερμού, ήδη από το 1835, ως κύρια οδός της νέας πρωτεύουσας, σταδιακά διαπλατύνεται, αποκτά αρχοντικές οικίες που στεγάζουν δημόσιες υπηρεσίες και υπουργεία, καλλωπίζεται, πλημμυρίζει με άμαξες κάθε είδους και αναδεικνύεται σε εμπορικό δρόμο με καταστήματα τροφίμων, σιδεράδικα, ραφτάδικα και τσαρουχάδικα. Έκτοτε, και έως σήμερα ανελλιπώς, η οδός Ερμού παραμένει η καρδιά της εμπορικής κίνησης της Αθήνας.

Κολωνάκι : Οδός Πλουτάρχου χωματόδρομος


 Η οδός Ερμού το 1920
1.    
Κολωνάκι , Οδός Πατριάρχου Ιωακείμ

Μεταξουργείο - Κεραμεικός

Κηφισιά

Η βίλλα Θων στο προάστειο των Αμπελοκήπων. Η βίλλα Θων ήταν μία από τις πολλές επαύλεις που υπήρχαν περί τα τέλη του 19ου αιώνα και μεταγενέστερα στο καταπράσινο προάστειο των Αμπελοκήπων. Οι Αμπελόκηποι ως τα μέσα του 19ου αιώνα ήσαν αμπελώνες. Το όνομά τους μόνο συμπτωματικό δεν είναι. Οι παλαιότεροι γνώριζαν την βίλλα Θων. Τελικά και το κτίριο αυτό δεν είχε καλύτερη τύχη. Το Κράτος το άφησε  στον βωμό των επιχειρηματικών συμφερόντων να κατεδαφιστεί και να γίνει το σημερινό τερατούργημα. Κάποιος κροίσος Σαουδάραβας αγόρασε τα μπάζα από την κατεδάφιση και με αυτά  έφτιαξε στην πατρίδα του  ακριβώς τον ίδιο Πύργο της Σταχτοπούτας όπως ονόμαζαν την βίλλα .Στην φωτογραφία έμπροσθεν του κτιρίου πιθανότατα  "ποζάρουν" τα μέλη της οικογένειας. (Φωτογραφική πηγή : Αρχείο ΕΡΤ).

Η λεωφόρος Συγγρού στο ύψος του Αγ. Σώστη το 1905! Φωτογραφία τραβηγμένη από το ύψος του Αγ. Σώστη. Η λεωφόρος Συγγρού έχει πλέον δεντροφυτευτεί κατά μήκος της. Βλέπουμε τα πρώτα σπίτια των συνοικιών του Κουκακίου και του Μακρυγιάννη. Η Αθήνα στις αρχές του 20ού αιώνα έχει πλέον αρχίσει να οικοδομείται… (Φωτογραφική πηγή  :  Ε.Λ.Ι.Α).
Πρόβατα στο Κολωνάκι

Στάνες και πρόβατα στις παρυφές της Ακρόπολης στις αρχές του 20ού αιώνα! Φωτογραφία της Ακρόπολης του Fred Boissonnas στις αρχές του 20ού αιώνα. τότε που στις παρυφές του ιερού βράχου υπήρχαν ακόμη στάνες και πρόβατα!

Πρόβατα και στην Ερμού

      Τα Αναφιώτικα είναι ο οικισμός της Πλάκας που βρίσκεται ακριβώς κάτω από την βόρεια πλευρά της Ακρόπολης. Δημιουργήθηκε από τους ονομαστούς πετράδες που ήρθαν από το νησί της Ανάφης για να δουλέψουν στην οικοδόμηση των ανακτόρων και των μεγάλων επιβλητικών κτιρίων της Βαυαρικής αρχιτεκτονικής. Ήταν περιζήτητοι. Τα Αναφιώτικα σώζονται ευτυχώς και σήμερα στην περιοχή της Πλάκας. Μάστοροι δούλεψαν αργότερα και στην οικοδόμηση των νεοκλασικών. Τους παραχωρήθηκε ο χώρος κάτω από την Ακρόπολη και έκτισαν μόνοι τα σπιτικά τους ακολουθώντας την Κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική. Πέτυχαν να "δέσουν" τα σπίτια τους αρχιτεκτονικά με τα υπόλοιπα της Πλάκας χωρίς να αφαιρούν μέρος του μεγαλείου των αρχαίων μνημείων. 

    Τα βασιλικά ανάκτορα και τα νεοκλασσικά κτίρια που τα περιστοίχιζαν.Τα ανάκτορα των Αθηνών περιστοιχισμένα από τα νεοκλασσικά κτίρια. Για φαντασθείτε το κέντρο της Αθήνας να είχε διατηρηθεί έτσι όπως ήταν τότε! (Φωτογραφική πηγή  :  Ελληνικό, ιστορικό και λαογραφικό αρχείο).

      Από τα πρώτα κοσμικά καφεζαχαροπλαστεία του Βάρσου στην γωνία Πανεπιστημίου και Σανταρόζα στις αρχές του 20ού αιώνα. (Φωτογραφική πηγή  :  Ελληνικό, ιστορικό και λαογραφικό αρχείο).

      Ο λαϊκός καφενές του Λυκούργου το 1907  στην πλατεία  Μητροπόλεως το 1907.  Παρατηρήστε το "στήσιμο" και τον θαυμασμό που νοιώθουν όλοι οι θαμώνες μπροστά στην ογκώδη φωτογραφική  μηχανή. (Φωτογραφική  πηγή : άγνωστη).

Αθηναϊκός τυπικός καφενές από πρώην Αιγυπτιώτες. Έτσι απεκαλούντο οι ΄Ελληνες στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Παρατηρείστε την νεοεισερχόμενη μοντέρνα, για τον καιρό εκείνο, επιγραφή. (Φωτογραφία γύρω στα 1920 από άγνωστη φωτογραφική πηγή).

Γελοιογραφία του Δελαπατρίδη
      Οι γραφικοί τύποι δεν έλειπαν από την παλιά Αθήνα. Περιφέρονταν στους δρόμους και σύχναζαν στα παλιά καφενεία, τα οποία είχαν μεταβληθεί σαν την "Αγορά των αρχαίων Αθηνών" και "προθάλαμοι των λαϊκών Κοινοβουλίων και στραταρχεία εν ανακωχή". Επαίτες, επαγγελματίες, «επιστήμονες»….Μεταξύ των επαιτών ήταν και ο επονομαζόμενος "Σακκουλές", λόγω της σακούλας που κρέμαγε στον ώμο του. Ένας Αμοργιανός, τεμπέλης  που ζητούσε: "Ρε συ, δώσε μου μια δεκάρα!". Έγινε διάσημος και επέζησε χάρη στην αγανακτισμένη φράση του όταν δεν του έδιναν χρήματα: "Φτου! Διακόσιες χιλιάδες Αθηναίοι δεν μπορούν να θρέψουν ένα τεμπέλη;". Όλα αυτά μέχρι το 1893 που ο Μπαϊρακτάρης τους κυνήγησε αλύπητα. Εκτός από τη φυλάκιση και το κούρεμα με την ψιλή, έδωσε εντολή να τους κόβουν το μισό μουστάκι (υποχρεώνοντάς τους να ξυρίσουν και το άλλο μισό - θανάσιμη προσβολή για τους άντρες της εποχής). Τους έκοβε επίσης τις μύτες απ' τα παπούτσια και το μανίκι που κρεμόταν. Το 1896, πάντως, κατά τους πρώτους Ολυμπιακούς αγώνες της Αθήνας, οι κουτσαβάκηδες επιστρατεύτηκαν από την αστυνομία προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους ξενόφερτους πορτοφολάδες. Αργότερα, μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο τύπος του μάγκα αναβίωσε, αυτή τη φορά συνδεδεμένος με την κουλτούρα της ρεμπέτικης μουσικής.

   .       Άλλοι γνωστοί επαίτες ήταν ο "Μπουρδούσης", ο "Γιαγιάς", ο "Γαμβέτας", ο "Αναρχικός", ο "Αρθρούρος", ο "Γιάννης ο Ρε". Μεταξύ των γραφικών "επαγγελματιών"- πλανόδιων πραματευτάδων ήταν: Ο Θόδωρος, λαθρέμπορος καφέ, ζάχαρης, πούρων, σπίρτων, τσιγάρων. Ο "Κρύος Μπούζι", από το Καράκιοϊ του Γαλατά στην Πόλη, με ανατολίτικη φορεσιά και φέσι, που με το σαμοβάρι του πουλούσε τα καλοκαίρια ένα παράξενο, ακαθόριστης γεύσης ζουμί, φωνάζοντας "Κρύο είναι, μπούζι! Γλυκό σαν το καρπούζι! Κρύο και παγωμένο απ' το βουνό φερμένο!". Ο Κλεάνθης ο "Αγαλματίδης", όπως μετέτρεψε το επώνυμό του, επειδή σπούδασε γλυπτική στο Παρίσι, κουρελής, αγαθός, καρτερικός κλωσάρ και ψευδός "ποιητής του σιδήρου", που απάγγελλε και ποιήματά του. Ο Αρμάνδος Δελαπατρίδης, υπαίθριος ρήτορας, "αρχηγός" του ανύπαρκτου "Α' Αναμορφωτικού Κόμματος των Κυανολεύκων", που στο "πρόγραμμά" του περιελάμβανε και ίδρυση Υπουργείου Ερωτος! Ο διορθωτής τυπογραφικών δοκιμίων, ρακένδυτος Ιορδάνης, ο επονομαζόμενος "Διογένης ο νεώτερος".

 Ο ιδιόρρυθμος βίος τους, "η πρωτοτυπία των σκέψεών των, αι ευφυολογίαι των, τα ανέκδοτά των, τους περιέβαλον με μεγάλην δημοτικότητα, τους κατέστησαν πασίγνωστους και αναπόσπαστα στοιχεία της κοινωνικής ζωής των Αθηνών. (...) Πολλών εκ των φυσιογνωμιών τούτων τα ονόματα εγένοντο προσωνυμίαι και φράσεις των διατηρούνται εις τα στόματα των ανθρώπων ακόμη ως παροιμίαι, άλλων δε λαϊκωτέρων τύπων τα ονόματα αποδίδονται, και σήμερον ακόμη, ως ιδιαιτέρα διάκρισις ή χλευασμός", έγραφε το 1926 ο Θ. Βελλιανίτης στην Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη.

      Πατημένος... χωματόδρομος η λεωφόρος Κηφισίας το 1907 στο ύψος της Μεσογείων! Η λεωφόρος Κηφισίας στο ύψος της Μεσογείων "πατημένος" χωματόδρομος το 1907. Μεταπολεμικά θα διαπλατυνθεί. Βλέπουμε τις ξύλινες κολώνες στήριξης  των ηλεκτρικών καλωδίων και τους κεντρικούς μεταλλικούς πριτσινωτούς πυλώνες. Η ηλεκτροδότηση της Αθήνας έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και είναι γεγονός. (Φωτογραφική πηγή  :  Ελληνικό, ιστορικό και λαογραφικό αρχείο).

Φωτογραφία τραβηγμένη απ' την Ακρόπολη με φόντο τον λόφο του Μετς και στο βάθος τον Υμηττό. Βλέπουμε τις στήλες του Ολυμπίου Διός, τον λόφο του Μετς, αριστερά το Παναθηναικό στάδιο, πιο πίσω αριστερά τα πρώτα σπίτια του Παγκρατίου. Στο βάθος ο Υμηττός που τον καιρό εκείνo ήταν "φαλακρός", δασώθηκε μεταγενέστερα. (Φωτογραφικό αρχείο : Ελληνικό, λογοτεχνικό και ιστορικό αρχείο).

Το Ελληνικόν Πιλοποιείον, από τις πιο επιτυχημένες Ελληνικές επιχειρήσεις, ιδρύθηκε το 1886 από τον Ηλία Πουλόπουλο, έναν υφασματέμπορο από την Καλαμάτα που ήρθε στην Αθήνα αποφασισμένος να γίνει βιομήχανος. Το εργοστάσιο που έκτισε στο Θησείο ήταν πλήρως εξοπλισμένο ήδη το 1900 και τα καπέλλα που κατασκεύαζε αποσπούσανΤο πιλοποιείο του Ηλία Πουλόπουλου. διεθνή βραβεία. Η επιχείρηση λειτούργησε ως τα μέσα του 20ού αιώνα στο λιθόκτιστο κτίριο στην οδό Ηρακλειδών. Από το κτίριο έχει απομείνει μόνο ένα μικρό μέρος το οποίο έχει αποκατασταθεί στην αρχική του μορφή και ανήκει στο Πνευματικό Κέντρο "Μελίνα Μαρκούρη" του Δήμου Αθηναίων. (Γκραβούρα της εποχής).

      Η περιοχή των σημερινών Εξαρχείων και οι χωματουργικές εργασίες στην ομώνυμη πλατεία. Την εποχή εκείνη τα σημερινά Εξάρχεια ήταν προάστιο των Αθηνών. (Φωτογραφική πηγή άγνωστη)




ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος πολιτισμού.

"Εκατό και... γραφικοί τύποι της Παλιάς Αθήνας" : Κώστας Αθάνατος.

Εγκυκλοπαίδεια "Πάπυρος Λαρούς Μπροτάνικα".

Διαδικτυακή Εγκυκλοπαίδεια "Wikipedia".
"Η απαγορευμένη ιστορία της Ελλάδας" : Εκδόσεις "Αρχέτυπο".
"Στα καφενεία, την υπαίθρια Βουλή των Ελλήνων" : Εφημ. Επενδυτής, 23-25 Μαρτίου 2001.
"Καθ' οδόν" : Εφημ. Ριζοσπάστης 9-5-2010.
Σύλλογος "Παλιά γραφική Πλάκα".