Τρίτη, 26 Ιανουαρίου 2016

Λεονάρντο Ντα Βίντσι (1452 – 1519)


Ζωγράφος, γλύπτης, εφευρέτης, αρχιτέκτονας, μηχανικός και επιστήμονας, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι (Leonardo da Vinci) αποτελεί την προσωποποίηση του Αναγεννησιακού ανθρώπου. Νόθος γιος του δικηγόρου Πιέρο ντα Βίντσι και της χωρικής Κατερίνας, γεννήθηκε στις 15 Απριλίου του 1452 στην πόλη Αντσιάνο, κοντά στο Βίντσι της Ιταλίας. Το πλήρες όνομα του ήταν «Leonardo di ser Piero da Vinci».
Ο Λεονάρντο μεγάλωσε με τον πατέρα του στην πόλη της Φλωρεντίας, όπου από πολύ μικρή ηλικία έδειξε δείγματα της ευφυΐας και του καλλιτεχνικού του ταλέντου. Σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών στάλθηκε ως μαθητευόμενος στο εργαστήριο του φλωρεντίνου ζωγράφου και αρχιτέκτονα Αντρέα ντελ Βερόκιο, στο πλάι του οποίου παρέμεινε έως το 1480.
Αυτή την περίοδο έγιναν και οι πρώτες δημιουργίες του, στις οποίες αναδεικνύεται το ταλέντο του στο σχέδιο, αλλά και η πειθαρχημένη προσοχή του στη λεπτομέρεια. Χαρακτηριστικό είναι το πρώτο σχέδιό του, που απεικονίζει ένα τοπίο απ’ την κοιλάδα του ποταμού Άρνου και ολοκληρώθηκε στις 5 Αυγούστου του 1473.
Ως ο πρώτος ανεξάρτητος πίνακας του Λεονάρντο θεωρείται από πολλούς η «Παναγία με το Γαρύφαλλο», που σήμερα βρίσκεται στην Παλαιά Πινακοθήκη του Μονάχου, αν και μάλλον τον ζωγράφισε όσο βρισκόταν ακόμα στο εργαστήριο του Βερόκιο. Σε αυτό το έργο διακρίνονται και επιδράσεις από τους φλαμανδούς ζωγράφους του παρελθόντος. Ανάλογοι πίνακες ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένοι τον 15ο αιώνα στη Φλωρεντία και προορίζονταν για ιδιωτικό προσκύνημα.
Κατά διαστήματα, ο Λεονάρντο συνέτασσε μικρούς καταλόγους των έργων του, από τους οποίους γνωρίζουμε πως στα πρώτα χρόνια της παραμονής του στη Φλωρεντία ζωγράφισε αρκετούς πίνακες με την Παναγία. Παράλληλα, όμως, πειραματίστηκε και με φανταστικά θέματα που του επέτρεπαν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό να εκφραστεί ελεύθερα. Ωστόσο, η θεματολογία αυτού του είδους δεν ήταν τόσο αποδεκτή εκείνη την εποχή.
Οι πρώτοι πίνακες του Λεονάρντο δείχνουν πως δεχόταν αρχικά μικρές παραγγελίες. Την ίδια περίοδο που ο ντα Βίντσι ξεκινούσε την πορεία του, ζωγράφοι όπως ο Μποτιτσέλι ή ο Ντομένικο Γκιρλαντάγιο (δάσκαλος του Μιχαήλ Άγγελου) βρίσκονταν στο αποκορύφωμα της καριέρας τους. Φαίνεται πως σημαντικό ρόλο στο να δεχτεί ο Λεονάρντο τις πρώτες μεγάλες παραγγελίες έργων διαδραμάτισε ο πατέρας του και ειδικά η συνεργασία του ως συμβολαιογράφος με τη Σινιορία, δηλαδή την «κυβέρνηση» της πόλης. 

Ήδη από τη δεκαετία του 1470, ο ντα Βίντσι φαίνεται πως είχε καθιερωθεί ως σημαντικός ζωγράφος. Η περίοδος μέχρι το 1482 αποτελεί κατά κάποιο τρόπο την πρώτη εποχή της δημιουργίας του. Ανάμεσα στα σημαντικά έργα που του αναθέτουν είναι ένας πίνακας με θέμα την προσκύνηση των μάγων για την Αγία Τράπεζα της εκκλησίας του Σαν Ντονάτο. Αυτή η παραγγελία ίσως να αποτέλεσε το λόγο για τον οποίο εγκατέλειψε ένα προηγούμενο έργο του, τον Άγιο Ιερώνυμο. Ωστόσο, και η Προσκύνηση των Μάγων τελικά θα μείνει ημιτελής, πιθανόν λόγω της μετακόμισης του ντα Βίντσι στο Μιλάνο.


Ακολουθεί μια σειρά από σχέδια και προσχέδια μηχανικών εφαρμογών, πτητικής, ιατρικών αναζητήσεων και της συμπαντικής κοσμοθεωρίας.
Ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι είχε αναγνωριστεί ως ιδιοφυία από τα πρώτα χρόνια της δημόσιας ζωή του. Είχε ασχοληθεί σε βάθος με πολλές επιστήμες, όπως ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική, φυσική, γεωλογία, ανατομία, βοτανολογία και πολλά άλλα. Οι μελέτες και τα σχέδιά του ήταν πρωτοποριακά για την εποχή. Ήταν ο πρώτος που σχεδίασε ιπτάμενες μηχανές, τανκ, υπολογιστική μηχανή. Έκανε σημαντικές ανακαλύψεις στον τομέα της ανατομίας, της μηχανικής, της υδροδυναμικής







 









 Έργο του ντα Βίντσι αναζητείται μέσα σε… τοίχο 
Ο εμπειρογνώμονας Μαουρίτσιο Σερατσίνι εκτιμά ότι η «Μάχη του Αντζιάρι» βρίσκεται στο φλωρεντινό Παλάτσο Βέκιο

Με όπλο την πυρηνική φυσική αναζητείται αυτή την εποχή στην Φλωρεντία ένα χαμένο αριστούργημα του Λεονάρντο ντα Βίντσι, η «Μάχη του Αντζιάρι». Πρόκειται για ένα από τα πλέον φιλόδοξα προγράμματα στην ιστορία της τέχνης καθώς περιλαμβάνει την κατασκευή μίας ειδικής φωτογραφικής μηχανής, που μπορεί να φωτογραφίσει μέσα σε τοίχο, πάχους 12 και πλέον εκατοστών! Αλλωστε δεν πρόκειται για οποιοδήποτε τοίχο, αφού ο συγκεκριμένος βρίσκεται στο φλωρεντινό Παλάτσο Βέκιο και συγκεκριμένα στην επιβλητική Αίθουσα των Πεντακοσίων, όπου υπάρχει η τοιχογραφία «Μάχη του Μαρτσιάνο» ζωγραφισμένη από τον διάσημο ζωγράφο, αρχιτέκτονα και συγγραφέα 15ου αιώνα Τζόρτζιο Βαζάρι.Το ζήτημα λοιπόν είναι, ότι το χαμένο έργο του Λεονάρντο θα μπορούσε να βρίσκεται πίσω από αυτόν τον τοίχο, όπως πιστεύει ο εμπειρογνώμονας Μαουρίτσιο Σερατσίνι διευθυντής του Κέντρου Διεπιστημονικών Επιστημών για την Τέχνη, Αρχιτεκτονική και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο.

Η χαμένη τοιχογραφία, την οποία ο Σερατσίνι ψάχνει από τη δεκαετία του 1970, έχει μια μυστηριώδη ιστορία. Το 1503, όταν Λεονάρντο ντα Βίντσι και ο Μιχαήλ Αγγελος έλαβαν την διπλή παραγγελία να ζωγραφίσουν ιστορικές νίκες της Φλωρεντίας σε δύο απέναντι τοίχους του Παλάτσο Βέκιο. Τότε ο Λεονάρντο επέλεξε την «Μάχη του Αντζιάρι και το έργο άρχισε στις 6 Ιουνίου του 1505, όταν εκείνος ήταν 53 χρονών. «Αναπαραστώντας με ζωντανό τρόπο την οργή και το θυμό τόσο των ανδρών και των αλόγων τους», όπως έγραψε αργότερα, το 1550 ο Βαζάρι στο βιβλίο του «Βίοι των Καλλιτεχνών», η διαστάσεων 3,50 έως 4,50 μέτρα τοιχογραφία θα ήταν μία γιορτή για την νίκη της Φλωρεντίας επί των Μιλανέζικων στρατευμάτων, το 1440. Στη συνέχεια όμως ο Βαζάρι ανέφερε ότι ο Λεονάρντο εγκατέλειψε το έργο λόγω των προβλημάτων που αντιμετώπισε με τη πειραματική χρήση της λαδομπογιάς στην τοιχογραφία.

Ανακαλύφθηκε «χαμένος» Χριστός του Ντα Βίντσι

Η αποκάλυψη της γυάλινης σφαίρας στο χέρι του Χριστού κατέταξε τον πίνακα στα αριστουργήματα του Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Η γυάλινη σφαίρα την οποία κρατάει ο Χριστός στο χέρι του στον πίνακα «Salvator Mundi» της βρετανικής Εθνικής Πινακοθήκης και ο οποίος θεωρούνταν ότι απλά ανήκει στη «σχολή των μαθητών» του Λεονάρντο ντα Βίντσι φαίνεται ότι παράλληλα έκρυβε το μυστικό για την πραγματική ταυτότητα του ζωγράφου: δεν είναι άλλος από τον ίδιο τον μεγάλο Δάσκαλο της Αναγέννησης, τον μεγαλοφυή Λεονάρντο.
Η αποκάλυψη ότι ο εν λόγω πίνακας είναι ο «χαμένος» Χριστός του ντα Βίντσι εξακόντισε την εκτίμηση για την τιμή του. Το 1956 το έργο είχε κοστολογηθεί στα 51 εκατομμύρια ευρώ σε σημερινές τιμές, ενώ τώρα εκτιμητές τέχνης ανέβασαν την αξία του στα 136 εκατομμύρια ευρώ. Ο «Σωτήρας του Κόσμου» θα εκτεθεί το φθινόπωρο στη National Gallery ως γνήσιο έργο του δασκάλου.
Ο Ντα Βίντσι είχε πολλούς μιμητές κατά τον 16ο αιώνα, όμως οι προσπάθειές τους σε καμία περίπτωση δεν πλησίαζαν το δικό του θεϊκό ταλέντο. Έτσι, όταν ο νέος προσεκτικός καθαρισμός του πίνακα αποκάλυψε μια διαφανή γυάλινη σφαίρα ζωγραφισμένη με εξαιρετική μαεστρία, οι ειδήμονες ήταν βέβαιοι ότι δεν μπορεί να πρόκειται για έργο κάποιου μαθητή ή μιμητή. Άλλωστε ο καλλιτέχνης είχε εμμονή με την επίλυση προβλημάτων που σχετίζονταν με τη δημιουργία της αίσθησης της διαφάνειας στους πίνακές του - όπως ακριβώς αυτό που θέτει η απεικόνιση μιας γυάλινης σφαίρας.
Όμως και άλλα στοιχεία του πίνακα συνάδουν με το ύφος του αναγεννησιακού ζωγράφου και επιστήμονα. Ο Χριστός μοιάζει να κοιτάζει με σοφία, διαθέτει σγουρά μαλλιά -αγαπημένο χαρακτηριστικό του Ντα Βίντσι- και υψώνει το δεξί του χέρι σε ένδειξη ευλογίας. Το πολύπλοκο σχέδιο του χιτώνα του μοιάζει με έναν πίνακα που εκτίθεται στη Βασιλική Βιβλιοθήκη και αποτελεί αναμφίβολα σπουδή για το τελικό έργο.
Παράλληλα, ο «Salvator Mundi» συνδέεται ξεκάθαρα με τον «Μυστικό Δείπνο» του μεγάλου καλλιτέχνη, καθώς ο Χριστός έχει την ίδια αιθέρια και «άπιαστη» μορφή με την ξεθωριασμένη φιγούρα στο κέντρο της εξαίσιας τοιχογραφίας του Ντα Βίντσι.

Λύθηκε το μυστήριο της Μόνα Λίζα: Ο Ντα Βίντσι σχεδίαζε χαμόγελα οφθαλμαπάτες 

Το αινιγματικό χαμόγελο της Μόνα Λίζα, που έχει γοητεύσει τον κόσμο, δεν είναι το μοναδικό, αφού ένας ακόμη πίνακας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι με παρόμοια έκφραση, βοήθησε τους ερευνητές να λύσουν το μυστήριο.
Η μελέτη αποκαλύπτει πώς το έργο του Ντα Βίντσι «La Bella Principessa» ζωγραφισμένο πριν καν ολοκληρωθεί η Μόνα Λίζα στα τέλη του 15ου αιώνα, χρησιμοποιεί ένα έξυπνο τέχνασμα για να δελεάσει στο θεατή.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι με την επιδέξια ανάμειξη χρωμάτων ο καλλιτέχνης «παίζει» με την περιφερειακή όραση μας και έτσι το σχήμα του στόματος του ατόμου φαίνεται να αλλάζει ανάλογα με την οπτική γωνία.
Οπως στη Μόνα Λίζα, έτσι και στο La Bella Principessa, όταν κοιτάτε το στόμα κατευθείαν, η κλίση του είναι σαφώς προς τα κάτω, σύμφωνα με μια έρευνα των Πανεπιστημίων Σέφιλντ και Σάντερλαντ. Αλλά καθώς το μάτι κινείται κάπου αλλού για να εξετάσει και άλλα χαρακτηριστικά του πίνακα, τότε το στόμα φαίνεται να παίρνει μια στροφή προς τα πάνω, δημιουργώντας ένα χαμόγελο που μπορεί να δει κανείς μόνο έμμεσα.
Η τεχνική αυτή ονομάζεται sfumato, και είναι εμφανής και στους δυο αυτούς πίνακες.

Το… μυστικό του «Μυστικού Δείπνου» του Ντα Βίντσι

Δίπλα και δεξιά στον Ιησού βρίσκεται ο Ιωάννης στον οποίο μιλάει ο Πέτρος. Στο συγκεκριμένο σημείο εστιάζεται όλη η διαμάχη σχετικά με το αν το πρόσωπο αυτό ανήκει στον Ιωάννη ή τη Μαρία Μαγδαληνή.

''Η κυρία με την ερμίνα'' 


O Λεονάρντο ντα Βίντσι και πάλι στο προσκήνιο... Η είδηση έρχεται από τον Γάλλο μηχανικό Pascal Cotte, ο οποίος ύστερα από τρία χρόνια εργασίας, χρησιμοποιώντας μια ειδική τεχνική με φως, κατάφερε να αναλύσει έναν από τους πιο γνωστούς πίνακες του Ντα Βίντσι, την «Κυρία με την ερμίνα» («The Lady with an Ermine»), φέρνοντας στην επιφάνεια τρεις διαφορετικές εκδοχές του πορτρέτου καλυμμένες κάτω από την τελική που γνωρίζουμε. Η ανακάλυψη αυτή θέτει σημαντικά ερωτήματα για την ιστορία του συγκεκριμένου έργου που φιλοτεχνήθηκε μεταξύ 1489 και 1490 και απεικονίζει μια νεαρή κυρία της αυλής, ερωμένης του Δούκα του Μιλάνου.
Σπουδαία ανακάλυψη σε πίνακα του Ντα Βίντσι

Την «εξαιρετική ανακάλυψη» τριών σχεδίων, πιθανότατα δια χειρός Λεονάρντο Ντα Βίντσι, ανακοίνωσε την Πέμπτη το Μουσείο του Λούβρου. Τα σχέδια ανακαλύφθηκαν στο πίσω μέρος του πίνακά του «Η Παρθένος και το θείο Βρέφος με την Αγία Άννα».Ο πίνακας αυτό εκτίθεται στο μουσείο του Λούβρου και παρουσιάζει την Αγία Άννα, την κόρη της Παρθένο Μαρία και τον Ιησού Χριστό ως νήπιο να αγκαλιάζει ένα προβατάκι, ενώ η μητέρα του προσπαθεί να τον συγκρατήσει.
Η ανακάλυψη έγινε όταν, κατά τη διάρκεια συντήρησης του πίνακα στο εργαστήριο, ένας συντηρητής παρατήρησε στην πίσω πλευρά του τρια σχεδόν αδιόρατα σχέδια που αναπαριστούν το μεν πρώτο, ένα κεφάλι αλόγου ύψους 18 εκατοστών και πλάτους 10 εκατοστών στραμμένο ελαφρά στο πλάι, το δε δεύτερο, το ήμισυ ενός κρανίου μεγέθους 16,5 επί 10 εκατοστά και το τρίτο αναπαριστά το θείο βρέφος πάνω σε αμνό.
Τα σχέδια, σχεδόν αόρατα με γυμνό μάτι, φωτογραφήθηκαν με τη βοήθεια υπέρυθρων ακτίνων. Το μουσείο ανακοίνωσε ότι θα διεξαγάγει περαιτέρω μελέτες επί των σχεδίων για να προσδιορίσει την προέλευσή τους, ενώ η ανακάλυψη θεωρείται εξαιρετική επειδή τα προσχέδια στο πίσω μέρος πινάκων είναι πολύ σπάνια, και μέχρι σήμερα δεν είχε βρεθεί κανένα του Λεονάρντο Ντα Βίντσι. 
Επιμέλεια ανάρτησης - κειμένων : Άννα Γαλανού http://blog.annagalanou.gr/



Παρασκευή, 15 Ιανουαρίου 2016

Άσπρο μαύρο



Πίσω απ’ τα όνειρα ο φταίχτης ύπνος
γυρνοβολάει τις σκέψεις και τα ασπρόμαυρα θέλω
απάτητα τα μονοπάτια του, σκληρές εικόνες

Πίσω απ’ τα όνειρα μια κρεμάλα ελπίδας χαμογελά
λασπωμένος ο δρόμος με χαντάκια κρυμμένα

γέλιο και δάκρυ μαζί , ανακατεμένη φεγγαρόσκονη
σκοτάδι και φως, στη λεωφόρο του ονείρου

Ποίημα: Άννα Γαλανού http://blog.annagalanou.gr/ 

Δευτέρα, 11 Ιανουαρίου 2016

Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα


7 θανάσιμα αμαρτήματα, πίνακας του Ιερώνυμου Μπος 1485
«Τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα απεικονίζουν τον αιώνιο αγώνα της ανθρωπότητας να υπερβεί τα ζωώδη ένστικτά της και να κυριαρχήσει στα συναισθήματά της. Η ανικανότητά μας να επιτύχουμε απόλυτα αυτόν τον έλεγχο είναι αυτή που τα κάνει επίκαιρα ακόμη και σήμερα»
Δρ Κρίστιαν Τζάρετ

Τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα είναι μια ταξινόμηση των πιο σοβαρών αμαρτημάτων σύμφωνα με την Καθολική εκκλησία, την οποία εισήγαγε ο Πάπας Γρηγόριος Α΄ κατά τη διάρκεια της θητείας του 590-604 μ.Χ. στην εργασία του Magna Moralia.

Τα αμαρτήματα ονομάζονται "θανάσιμα" γιατί σύμφωνα με την εκκλησία μπορούν να οδηγήσουν στην αιώνια καταδίκη την ψυχή κάθε ανθρώπου και κάθε αμάρτημα εκπροσωπείται κι από ένα δαίμονα.
Η Αλαζονεία θεωρείται ως η μητέρα όλων των αμαρτιών.

Οκνηρία (acedia) – Δαίμονας ο Βηλφεγώρ (Belphegor)
Αλαζονεία (superbia) – Δαίμονας ο Aζαζέλ (Azazel)
Λαιμαργία (gula) – Δαίμονας ο Βελζεβούλ (Beelzebub)
Λαγνεία (lussuria) – Δαίμονας ο Ασμοδαίος (Asmodeus)
Απληστία (avaritia) – Δαίμονας ο Μαμμωνάς (Mammon)
Οργή (ira) – Δαίμονας ο Σατανάς (Satan/Amon) 
Ζηλοφθονία (invidia) – Δαίμονας ο Λεβιάθαν (Leviathan)

*******
Η οκνηρία είναι η φυγοπονία, η τεμπελιά και συνδέεται με τον δαίμονα Βηλφεγώρ. Η διαφορά της από τα άλλα θανάσιμα αμαρτήματα είναι ότι σ’ όλα τα άλλα αμαρτήματα ο άνθρωπος χάνει τον έλεγχο των συναισθημάτων του και επιδεικνύει υπερβολικές συμπεριφορές ,ενώ αντίθετα οκνηρία σημαίνει να μην κάνεις απολύτως τίποτα.  


Όσον αφορά την απλή «τεμπελιά», την απραξία στην οποία μας αρέσει τόσο συχνά να πέφτουμε όταν δεν έχουμε κάτι συγκεκριμένο να κάνουμε, αυτή φαίνεται να είναι «περασμένη» στα γονίδιά μας. Μια μελέτη ψυχολόγων του Πανεπιστημίου του Σικάγου με επικεφαλής τον Κρίστοφερ Χσέε υποστηρίζει η οκνηρία φαίνεται να είναι ‘’περασμένη’’ στα γονίδιά μας. Πιθανόν έχουμε κληρονομήσει το ‘’ένστικτο της τεμπελιάς’’ από τους προγόνους μας, οι οποίοι, ζώντας σε συνθήκες εντελώς διαφορετικές από τις σημερινές, εξοικονομούσαν με τον τρόπο αυτόν πολύτιμη ενέργεια.
Στις σημερινές όμως συνθήκες το ένστικτο αυτό αποτελεί πηγή δυστυχίας, αφού οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι είμαστε περισσότερο ευτυχείς όταν είμαστε απασχολημένοι. 

Ρητά και γνωμικά για την οκνηρία: 

  • Τους αρέσει να σκοτώνουν τον χρόνο τους περιμένοντας το χρόνο να τους σκοτώσει - Simone De Beauvoir, 1908-1986, Γαλλίδα συγγραφέας 
  • Αυτός που περιμένει πολύ, δεν πρέπει να περιμένει πολλά - Gabriel Garcia Marquez, 1927-2014, Κολομβιανός συγγραφέας 
  • Καθεύδων ουδείς ουδενός άξιος, ουδέν μάλλον του μη ζώντος (αν κοιμάται κανείς συνέχεια, δεν είναι άξιος για τίποτα, όχι πιο πολύ από αυτόν που δεν υπάρχει στη ζωή) - Πλάτων 427-347π.Χ.
                                                                     *******
Η αλαζονεία είναι το να θεωρεί κανείς τον εαυτό του ανώτερο όλων και χαρακτηρίζεται  από τη θρησκεία η ‘’μητέρα’’ όλων των αμαρτημάτων. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο δαίμονας με τον οποίο συνδέεται είναι ο Εωσφόρος.
Η αλαζονεία δεν έχει καμιά σχέση με την περηφάνεια που είναι ένα ανώτερο και σε πολλές περιπτώσεις, εξαιρετικά χρήσιμο συναίσθημα. Η αλαζονεία κρύβει το υπέρτερο εγώ χωρίς καμιά αξιολόγηση των ικανοτήτων, της μόρφωσης και της αξιοκρατίας. Σε πολλές περιπτώσεις καταντά γελοία η επίδειξη συμπεριφοράς γνώσεων και ικανοτήτων που ουδεμία σχέση έχουν με το επίπεδο του αλαζόνα.

Η Τζέσικα Τρέισι, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας ειδικεύεται στη μελέτη των συναισθημάτων. Υποστηρίζει ότι ‘’η αυθεντική υπερηφάνεια, είναι η υπερηφάνεια την οποία οι άνθρωποι αισθάνονται όταν έχουν επιτύχει κάτι - όταν έχουν “δοκιμάσει” τις δυνάμεις τους, όταν αισθάνονται άξιοι και παραγωγικοί». Αυτού του είδους η υπερηφάνεια κινητοποιεί κάθε θετική κοινωνική συμπεριφορά, την αίσθηση της προσφοράς, της φιλοπονίας και της οικοδόμησης καλών σχέσεων. «Από την άλλη πλευρά όμως» προσθέτει «υπάρχει η υβριστική υπερηφάνεια η οποία, αν και είναι εξίσου ευχάριστη ως συναίσθημα, συνδέεται με τον ναρκισσισμό και φαίνεται να έχει περισσότερο αρνητικές πλευρές». Στις έρευνές τους οι ειδικοί έχουν διαπιστώσει ότι οι άνθρωποι στους οποίους το συγκεκριμένο συναίσθημα εκδηλώνεται με αυτόν τον τρόπο συνδέονται με αντικοινωνικές συμπεριφορές και τάσεις: τείνουν να είναι επιθετικοί, αντιπαθείς στον περίγυρό τους και επιρρεπείς σε διαταραχές της προσωπικότητας. Τι είναι αυτό που κάνει τη διαφορά; «Μπορεί κάποιος να νιώσει αυθεντική ή υβριστική υπερηφάνεια από το ίδιο ακριβώς γεγονός» λέει η κυρία Τρέισι. Το «κρίσιμο» σημείο βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο θα το εκτιμήσει. «Έχουμε διαπιστώσει ότι, όταν κάποιος θεωρεί πως το γεγονός αυτό είναι αποτέλεσμα προσπάθειας, είναι πιο πιθανό να νιώσει αυθεντική υπερηφάνεια. Αν όμως θεωρήσει ότι είναι κάτι πιο γενικό - π.χ., αν πει “α, εγώ έχω ταλέντο, είμαι έξυπνος, είμαι καλύτερος από τους άλλους” -, τότε υπάρχει μια χροιά ανωτερότητας, κοινωνικής σύγκρισης που συνδέεται με την υβριστική υπερηφάνεια».

Ρητά και γνωμικά για την αλαζονεία
  • Τους μεν κενούς ασκούς η πνοή διίστησι, τους δ’ ανοήτους, το οίημα. (τα άδεια σακιά τα φουσκώνει ο αέρας και τους ανόητους η έπαρση) - Σωκράτης, 469-399 π.Χ. 
  • Ο δε γε Ηράκλειτος έλεγε την οίησιν προκοπής εγκοπήν (…η έπαρση είναι εμπόδιο της προκοπής) - Ηράκλειτος, 544-484 π.Χ. 
  • Τι πρώτον εστιν έργον του φιλοσοφούντος; αποβαλείν οίησιν· αμήχανον γαρ, ά τις ειδέναι οίεται ταύτα άρξασθαι μανθάνειν (η πρώτη δουλειά αυτού που θέλει να αποκτήσει σοφία είναι να αποβάλει την οίηση· γιατί δεν γίνεται να αρχίσεις να μαθαίνεις αυτά που νομίζεις ότι ξέρεις) - Επίκτητος, 50 μ.Χ.-120 μ.Χ.
                                                                     *******
Η λαιμαργία έχει σαν συνοδοιπόρο της τον αχόρταγο δαίμονα Βεελζεβούλ, που επιβάλλει στον άνθρωπο μια αέναη και ακόρεστη πείνα με αποτέλεσμα να τρώει τα πάντα γρήγορα και ασταμάτητα.
Η φυσική όρεξη είναι αναλογία της ικανότητάς μας να συγκρατούμαστε. Αν δεν μπορούμε να ελέγχουμε τις διατροφικές μας συνήθειες κατά πάσα πιθανότητα δεν θα μπορούμε να ελέγχουμε και τις άλλες μας συνήθειες σαν αυτές του μυαλού (λαγνεία, επιθυμία, οργή) και κατ’ επέκταση δεν θα συγκρατούμε το στόμα μας από κουτσομπολιά και καυγάδες. Δεν πρέπει να αφήνουμε την όρεξή μας να μας ελέγχει αλλά πρέπει εμείς να την ελέγχουμε (Δευτερονόμιο 21:20, Παροιμίες 23:2, 2 επιστολή του Πέτρου 1:5-7, 2 Τιμόθεου 3:1-9 και 2 προς Κορινθίους 10:5). Η ικανότητα να πούμε «όχι» σε κάθε τι περιττό – η αυτοσυγκράτηση – είναι ένας από τους καρπούς του Πνεύματος που συναντάται σε όλους τους πιστούς (προς Γαλάτες 5:22)


Στη σημερινή εποχή η παχυσαρκία θεωρείται ένας από τις πλέον σοβαρές νόσους και γίνεται μεγάλη καμπάνια για την αντιμετώπιση της. Η επιστήμη έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η παχυσαρκία, τουλάχιστον στον δυτικό κόσμο, προωθείται από ένα ‘’παχυσαρκογόνο’’ περιβάλλον το οποίο ενθαρρύνει την υπερβολική κατανάλωση φαγητού και θερμίδων. Το πόσο διαθέσιμο ή το πόσο φθηνό είναι το φαγητό, το αν έχουμε εύκολη πρόσβαση σε καταστήματα που προσφέρουν έτοιμο φαγητό, ακόμη και το πόσο μεγάλες είναι οι μερίδες, όλα φαίνονται να επηρεάζουν το βάρος και ενδεχομένως τη διατροφική συμπεριφορά μας.

Ρητά και γνωμικά για την λαιμαργία
  • Βρωμάτων πολυτέλεια λαιμόν μεν τέρπει, τρέφει δε σκώληκα ακολασίας ακοίμητον. (Το ακριβό φαγητό θεραπεύει την πείνα, τρέφει όμως το ακοίμητο σκουλήκι της ακολασίας) - Μέγας Βασίλειος, 330-379
  • Να τρως για να ζεις, όχι να ζεις για να τρως - Κικέρων, 106-43 π.Χ.
  • Η κοιλιά είναι ο λόγος για τον οποίο ο άνθρωπος δεν πιστεύει εύκολα πως είναι θεός -Φρίντριχ Νίτσε, 1844-1900 
                                                                     *******
Η λαγνεία είναι η κατάσταση στην οποία ο άνθρωπος δεν ελέγχει τις σεξουαλικές του επιθυμίες και είναι προβληματική όταν ξεφεύγει προς την υπερβολή ή στρέφεται προς ακατάλληλους στόχους.
Η Έλεν Φίσερ, καθηγήτρια Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Ράτζερς του Νιου Τζέρσεϊ, υποστηρίζει ότι στον ανθρώπινο εγκέφαλο υπάρχουν τρία διαφορετικά συστήματα για το ζευγάρωμα και την αναπαραγωγή. Το πρώτο αφορά τη σεξουαλική ορμή, τη δίψα για σεξουαλική ικανοποίηση. Το δεύτερο αφορά τον έρωτα, τον ενθουσιασμό, την ευφορία, τη δίψα να κερδίσεις ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Το τρίτο αφορά την αφοσίωση, την αίσθηση ηρεμίας και ασφάλειας που μπορείς να νιώσεις με έναν μόνιμο σύντροφο.


Ο έρωτας, όπως τονίζει, έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά: Την εστίαση σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, τη συνεχή σκέψη του συγκεκριμένου προσώπου και την ανάγκη συναισθηματικής επαφής μαζί του. «Αυτό το πρόσωπο “κατασκηνώνει” μέσα στο μυαλό σου, κοιμάσαι και ξυπνάς με τη σκέψη του και θέλεις πάση θυσία να το κερδίσεις. Φυσικά θέλεις να πας στο κρεβάτι μαζί του, αλλά εκείνο για το οποίο πραγματικά διψάς είναι να σου πει ότι σε αγαπάει, να σε βγάλει έξω, να ανταποδώσει τα αισθήματά σου» εξηγεί. «Αντιθέτως, η σεξουαλική ορμή δεν εστιάζεται σε ένα πρόσωπο, μπορείς να την αισθανθείς και ενώ οδηγείς το αυτοκίνητό σου. Επίσης, όταν επιδιώκεις μόνο το περιστασιακό σεξ, δεν εμπλέκεσαι συναισθηματικά, δεν σε νοιάζει αν ο άλλος απορρίψει τις προτάσεις σου ούτε αν έχει άλλες σχέσεις».
Τα τρία διαφορετικά δίκτυα έχουν, σύμφωνα με την ανθρωπολόγο, διαφορετικές εξελικτικές λειτουργίες. «Πιστεύω ότι η σεξουαλική ορμή εξελίχθηκε για να μας κάνει να αναζητήσουμε γενικώς κάποιον σύντροφο, ο έρωτας για να μας κάνει να εστιάσουμε την ενέργειά μας σε έναν μόνο σύντροφο για ένα διάστημα ικανό ώστε να αποκτήσουμε απογόνους και η αφοσίωση για να μας κάνει να μείνουμε με αυτόν τον σύντροφο τουλάχιστον ώσπου να μεγαλώσουμε μαζί ένα παιδί».
Γιατί η σεξουαλική ορμή απέκτησε τόσο νωρίς την ετικέτα της «αμαρτίας»; «Είναι ένας τρόπος να ελεγχθεί η αναπαραγωγική ζωή των ανθρώπων» απαντά. «Αν το σκεφτεί κανείς, μάλλον οι πρώτοι κανόνες που ανέπτυξε η ανθρωπότητα αφορούσαν την αναπαραγωγική συμπεριφορά: π.χ. δεν μπορείς να παντρευτείς κάποιον από αυτή τη φατρία ή από την ίδια οικογένεια. Η αιμομιξία ήταν ένα από τα πρώτα ταμπού».

Ρητά και γνωμικά για την λαγνεία
  • Νέας γυναικός ου με μη λάθη φλέγων οφθαλμός ήτις ανδρός γεγευμένη. Έχω δε τούτων θυμόν ιππογνώμονα (Δεν μου ξεφεύγουν τα φλογερά βλέμματα νέας γυναίκας που έχει γνωρίσει άντρα. Τις θέλω σαν επιβήτορας) - Αισχύλος, 525-456 π.Χ. 
  • Ει δε ουκ εγκρατεύονται, γαμησάτωσαν, κρείττον γαρ έστιν γαμείν ή πυρούσθαι (αν δεν κρατιούνται ας παντρεύονται, καλύτερα να παντρεύονται παρά να φλέγονται από επιθυμία) -Επιστολές Αποστόλου Παύλου ‐ προς Κορινθίους Α’ 7:9 
  • Πόσον ωραία είναι τα βήματά σου με τα σανδάλια θυγάτερ του ηγεμόνος. Το τόρνευμα των μηρών σου είναι όμοιον με περιδέραιον έργον χειρών καλλιτέχνου. Ο ομφαλός σου κρατήρ τορνευτός πλήρης κεκερασμένου οίνου, η κοιλία σου θημωνιά σίτου περιπεφραγμένη με κρίνους. Οι δύο σου μαστοί ως δύο σκαμνοί δορκάδος δίδυμοι. - Παλαιά Διαθήκη, Άσμα ασμάτων Ζ'
                                                                       *******
Η απληστία είναι ένα ακόμα θανάσιμο αμάρτημα που υποκινείται από τον Μαμμωνά, το δαίμονα του υλικού πλούτου και του χρήματος. Για την ψυχολογία αποτελεί την υπερβολική έκφραση ενός βασικού «υλιστικού» ενστίκτου, το οποίο αποδεικνύεται επίσης οικουμενικό και εποικοδομητικό, αφού μας βοηθά να προοδεύουμε και να βελτιώνουμε τη θέση μας. 

«Τη συναντάμε σε όλους τους πολιτισμούς και σε όλες τις εποχές» τονίζει μιλώντας στο «Βήμα» ο Τιμ Κάσερ, καθηγητής Ψυχολογίας στο Κολέγιο Νοξ του Ιλινόι, ο οποίος ειδικεύεται στη μελέτη των υλιστικών αξιών. «Η επιθυμία για χρήματα, κοινωνική θέση και άλλα ανάλογα αγαθά αποτελεί μία από τις βασικές αξίες που κινούν τις φαντασιώσεις των ανθρώπων. Όταν όμως η αίσθηση αυτών των υλιστικών αξιών γίνεται ακραία, οι άνθρωποι υιοθετούν άπληστες συμπεριφορές».
Οι έρευνες δείχνουν ότι όσο περισσότερο εκτίθεται κανείς σε μηνύματα από το περιβάλλον του που υπονοούν πως το πιο σημαντικό είναι να αποκτήσει χρήματα, αγαθά και κοινωνική θέση τόσο πιθανότερο είναι να υιοθετήσει και αυτός την ίδια άποψη. «Αυτά τα μηνύματα μπορεί να έρχονται από τη μητέρα σας, μπορεί να έρχονται από τους φίλους σας, μπορεί να έρχονται από την τηλεόραση και τις διαφημίσεις που προβάλλει» εξηγεί ο ψυχολόγος.

Ρητά και γνωμικά για την απληστία
  • Της φτώχειας της λείπουν πολλά, της απληστίας τα πάντα - Αριστοτέλης, 384-322 π.Χ 
  • Η γη παράγει αρκετά για να ικανοποιήσει τις ανάγκες όλων των ανθρώπων, αλλά όχι την πλεονεξία όλων των ανθρώπων - Μαχάτμα Γκάντι, 1869-1948
  • Είδα κάποτε μια μέλισσα πνιγμένη μέσα στο μέλι και κατάλαβα - Νίκος Καζαντζάκης, 1883-1957, (Αναφορά στον Γκρέκο)
                                                                     *******
Οργή σημαίνει  θυμός, μνησικακία και ανήκει στα βασικά συναισθήματα, μαζί με τη λύπη, τον φόβο, την αηδία και την ευτυχία. Τον συναντάμε σε όλους τους ανθρώπους, ακόμα και στα ζώα. Ο Δαρβίνος έγραφε ότι κινητοποιεί τα ζώα κάθε είδους ώστε όταν δέχονται επίθεση ή απειλή από κάποιον εχθρό να πολεμήσουν και να προστατευθούν.

Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν κατόρθωσε ποτέ να ελέγξει αυτό το αρχέγονο συναίσθημα. Μάλλον το αντίθετο. «Νομίζω ότι η οργή είναι ίσως ένα από τα πιο σημαντικά αμαρτήματα για τη σύγχρονη εποχή» λέει ο Κρίστιαν Τζάρετ. «Οι άνθρωποι φαίνονται να είναι περισσότερο επιρρεπείς από ποτέ στο να χάνουν την ψυχραιμία τους μέσα στις πολυάσχολες πόλεις, στην κίνηση των δρόμων. Βλέπουμε την επιθετική οδήγηση, τον εκνευρισμό στον συνωστισμό των μέσων μαζικής μεταφοράς, τον εκνευρισμό με την τεχνολογία. Όλοι φαίνεται ότι έχουμε μια τάση να χάνουμε την ψυχραιμία μας πιο εύκολα».
Αν και πρόκειται για κάτι τόσο διαδεδομένο και τόσο προβληματικό - οι ψυχολόγοι θεωρούν ότι αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες διαταραχών στις διαπροσωπικές σχέσεις - η οργή είναι σχετικά παραμελημένη από τις επιστημονικές έρευνες, οι οποίες ‘’προτιμούν’’ την κατάθλιψη ή το άγχος. Σαφείς οδηγίες για τη διάγνωσή της δεν περιλαμβάνονται στον σχετικό «διαγνωστικό κώδικα» των ψυχικών ασθενειών. 

Ρητά και γνωμικά για την οργή
  • Δεν θα τιμωρηθείς για το θυμό σου, θα τιμωρηθείς από το θυμό σου - Βούδας, 563-483 π.Χ. 
  • Το μίσος είναι ο θυμός των αδυνάμων - Alphonse Daudet, 1840-1897, Γάλλος συγγραφέας  
  • Μένεα πνέων - Όμηρος, περ. 800-750 π.Χ.
                                                                     *******
Η ζηλοφθονία είναι όταν κάποιος ενοχλείται με την επιτυχία των άλλων. Αδυναμία που η θρησκεία συνδέει με τον δαίμονα Λεβιάθαν, τον έναν από τους «επτά πρίγκιπες της κολάσεως» -  ανήκει και αυτή στα οικουμενικά συναισθήματα. «Πολλοί υποστηρίζουν ότι δεν αποτελεί βασικό συναίσθημα αλλά ένα συναίσθημα “ανώτερης τάξης”» λέει η κυρία Τρέισι. «Δεν θα δείτε τον φθόνο σε άλλα ζώα. Θα τον δείτε μόνο στους ανθρώπους, οι οποίοι, εκτός του ότι εκδηλώνουν συναισθήματα όπως ο θυμός ή ο φόβος, κάνουν παράλληλα κοινωνικές συγκρίσεις και κοιτάζουν τι έχουν οι άλλοι που οι ίδιοι δεν έχουν. Πιστεύω ότι ένας συνδυασμός όλων των προαναφερθέντων, και ίσως της θλίψης, οδηγεί σε αυτή την κατάσταση».

Αν και συχνά χρησιμοποιούμε την ίδια λέξη για να εκφράσουμε και τα δύο συναισθήματα, ο φθόνος δεν θα πρέπει να συγχέεται με τη ζήλια. Η ζήλια είναι το συναίσθημα που νιώθουμε όταν φοβόμαστε ότι θα χάσουμε κάποιον ή κάτι εξαιτίας κάποιου ανταγωνιστή. Αντιθέτως ο φθόνος «πυροδοτείται» όταν κάποιο άλλο πρόσωπο επιτύχει ή αποκτήσει κάτι το οποίο και εμείς θα θέλαμε να έχουμε. Βασικό χαρακτηριστικό του είναι ότι συνήθως επιθυμούμε το κακό εκείνου που έχει αυτό που εμείς δεν έχουμε.

‘Έρευνες έχουν δείξει ότι μας ‘’πονάει’’ περισσότερο όταν συγκρίνουμε την κοινωνική θέση ή το εισόδημά μας με αυτά των ανθρώπων που βρίσκονται γύρω μας ή σε παρόμοια κατάσταση με εμάς παρά με εκείνων που βρίσκονται στην άλλη άκρη του κόσμου ή σε πολύ πιο προνομιούχο θέση από τη δική μας. 

Ρητά και γνωμικά για την ζηλοφθονία
  • Ώσπερ υπό του ιού τον σίδηρον, ούτω τους φθονερούς υπό του ιδίου ήθους κατεσθίεσθαι (Όπως η σκουριά τρώει το σίδερο, έτσι και ο φθονερός κατατρώγεται από το πάθος του) - Αντισθένης, 445-360 π.Χ.  
  • Φθόνος εστί κάκιστος, έχει δε τι καλόν εν αυτώ. Τήκει γαρ φθονερών όμματα και κραδίην. (Ο φθόνος είναι πολύ κακός αλλά έχει ένα καλό: λιώνει τα μάτια και την καρδιά των φθονερών) - Ανώνυμο αρχαίο ρητό  
  • Το θερμόμετρο της επιτυχίας είναι ο φθόνος των ανίκανων - Salvador Dali, 1904-1989

Επιμέλεια κειμένων - προσαρμογή: Άννα Γαλανού http://blog.annagalanou.gr/

Παρασκευή, 8 Ιανουαρίου 2016

Κατερίνα Γώγου - Η μοναξιά


Η μοναξιά...
δεν έχει το θλιμμένο χρώμα στα μάτια
της συννεφένιας γκόμενας.
Δεν περιφέρεται νωχελικά κι αόριστα
κουνώντας τα γοφιά της στις αίθουσες συναυλιών
και στα παγωμένα μουσεία.
Δεν είναι κίτρινα κάδρα παλαιών "καλών" καιρών
και ναφθαλίνη στα μπαούλα της γιαγιάς
μενεξελιές κορδέλες και ψάθινα πλατύγυρα.
Δεν ανοίγει τα πόδια της με πνιχτά γελάκια
βοιδίσο βλέμμα κοφτούς αναστεναγμούς
κι ασορτί εσώρουχα.

Η μοναξιά.
Έχει το χρώμα των Πακιστανών η μοναξιά
και μετριέται πιάτο-πιάτο
μαζί με τα κομμάτια τους
στον πάτο του φωταγωγού.
Στέκεται υπομονετικά όρθια στην ουρά
Μπουρνάζι - Αγ. Βαρβάρα - Κοκκινιά
Τούμπα - Σταυρούπολη - Καλαμαριά
Κάτω από όλους τους καιρούς
με ιδρωμένο κεφάλι.
Εκσπερματώνει ουρλιάζοντας κατεβάζει μ΄ αλυσίδες τα τζάμια
κάνει κατάληψη στα μέσα παραγωγής
βάζει μπουρλότο στην ιδιοχτησία
είναι επισκεπτήριο τις Κυριακές στις φυλακές
ίδιο βήμα στο προαύλιο ποινικοί κι επαναστάτες
πουλιέται κι αγοράζεται λεφτό λεφτό ανάσα ανάσα
στα σκλαβοπάζαρα της γής - εδώ κοντά είναι η Κοτζιά -
ξυπνήστε πρωί.
Ξυπνήστε να τη δείτε.

Είναι πουτάνα στα παλιόσπιτα
το γερμανικό νούμερο στους φαντάρους
και τα τελευταία
ατελείωτα χιλιόμετρα ΕΘΝΙΚΗ ΟΔΟΣ-ΚΕΝΤΡΟΝ
στα γαντζωμένα κρέατα από τη Βουλγαρία.
Κι όταν σφίγγει το αίμα της και δεν κρατάει άλλο
που ξεπουλάν τη φάρα της
χορεύει στα τραπέζια ξυπόλυτη ζεμπέκικο
κρατώντας στα μπλαβιασμένα χέρια της
ένα καλά ακονισμένο τσεκούρι.

Η μοναξιά
η μοναξιά μας λέω. Για τη δική μας λέω
είναι τσεκούρι στα χέρια μας

που πάνω από τα κεφάλια σας γυρίζει γυρίζει γυρίζει γυρίζει