Τετάρτη, 25 Ιανουαρίου 2017

Ταμπαχανιώτικα τραγούδια

''Η μουσική δεν κατέχει από σύνορα''

Τα Ταμπαχανιώτικα είναι τα επονομαζόμενα ρεμπέτικα τραγούδια της Κρήτης, τα δε περισσότερα απ’ αυτά είναι γνωστά και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Η προέλευση του ονόματός τους είναι τούρκικη και προέρχεται από την λέξη tabakhane – ταμπακχανέ, που σημαίνει βυρσοδεψείο. Τα τραγούδια αυτά, είναι επηρεασμένα από την Κρητική παραδοσιακή μουσική, διατηρούν όμως και αρκετά στοιχεία της ανατολής και γιαυτό ονομάζονται και μανέδες.




Τον 18ο αιώνα ακούγονται στις ελληνικές περιοχές της Ιωνίας, κυρίως της Σμύρνης, όπου είχαν εγκατασταθεί αρκετοί κάτοικοι κρητικής καταγωγής, οι οποίοι και συγκέρασαν τα δύο είδη μουσικής, το Κρητικό τραγούδι με τους Σμυρνέϊκους αμανέδες. Παράλληλα όμως και λόγω του εμπορίου που είχε αναπτυχθεί ανάμεσα στα παράλια της Ιωνίας και στις πόλεις, κυρίως της δυτικής Κρήτης, τα τραγούδια αυτά, ακούγονταν σε πολλές ημιαστικές, αλλά κυρίως αστικές περιοχές του νησιού.



Τα ταμπαχανιώτικα τραγούδια δεν είναι χορευτικά και συνδυάζουν αρμονικά την ύπαρξη του χριστιανικού και του μουσουλμανικού στοιχείου εκείνων των περιοχών, με τους αμανέδες της Μικράς Ασίας στην αρχή και με το ρεμπέτικο τραγούδι αργότερα.

Στην αρχή παιζόταν μόνο με  μπουλγαρί (τρίχορδο μπουζούκι),  αργότερα όμως προστέθηκαν και άλλα έγχορδα όργανα, όπως λαούτο, ούτι και λύρα.

Από τα πιο παλιότερα Ταμπαχανιώτικα τραγούδια, γνωστότερος είναι ο Σταφιδιανός σκοπός του Τουρκοκρητικού σταφιδέμπορου, Μεχμέτ Σταφιδάκη, που πρωτοηχογραφήθηκε δυο φορές σε δίκους 78 στροφών από τον μεγάλο Ρεθεμνιώτη μουσικό, Στέλιο Φουσταλιεράκη ή Φουσταλιέρη.



Άλλο γνωστό τραγούδι είναι το Φιλεντέμ. Ο ίδιος ο Στέλιος Φουσταλιεράκης είχε δηλώσει ότι το είχε μάθει από το πλήρωμα ενός τουρκικού φορτηγού πλοίου που είχε δέσει στο λιμάνι του Ρεθύμνου. Το τραγούδι αναφερόταν στον αιμοσταγή Τούρκο πολέμαρχο Εντέμ, τον οποίο προσφωνούσε "φίλε Εντέμ" – φιλεντέμ – και τον καλούσε να μετριάσει τις σφαγές του κατά των χριστιανών.

Ο Φουσταλιέρης ήταν δεξιοτέχνης στο μπουλγαρί θεωρείται ως ο κυριότερος εκπρόσωπο του κρητικού ταμπαχανιώτικου τραγουδιού. Ηχογράφησε πολλά από τα γνωστά μας ως σήμερα τραγούδια, με τη φωνή του λαουτιέρη και τραγουδιστή Γιάννη Μπερνιδάκη ή Μπαξεβάνη, του Γιώργη Τζαγκαράκη ή Τζιμάκη, μεγάλου τραγουδιστή της εποχής και του λυράρη Αντώνη Παπαδάκη ή Καρεκλά.



Γνωστά ταμπαχανιώτικα τραγούδια ηχογραφημένα κατ’ αρχήν από τον Φουσταλιέρη, αλλά στην συνέχεια και από άλλους Κρήτες μουσικούς.

Χαλεπιανός μανές ή τα βάσανά μου χαίρομαι ή ούλοι μου λένε γιάειντα κλαις (από Θανάση Σκορδαλό).
Πονεμένη καρδιά ή σαν είχες άλλο στην καρδιά (από Κώστα Μουντάκη)
Όσο βαρούν τα σίδερα (η Αμανές από Θανάση Σκορδαλό και με τον αρχικό τίτλο από τον Νίκο Ξυλούρη),
Το μερακλίδικο πουλί (με τον ίδιο τίτλο και από Θανάση Σκορδαλό)
Όσο σιμώνει ο καιρός ή οι πέντε μερακλήδες (από Κώστα Μουντάκη)
Σαν δεις αγάπης δάκρυα ή στ’ αραχνιασμένο μνήμα μου 
Παραπονιάρης
Πολλές καρδιές κρυφά πονούν
Καναρίνι μου γλυκό
Έξω τ’ αχείλι μου γελά
…… και πολλά άλλα ηχογραφημένα όλα από τον Στέλιο Φουσταλιεράκη.



Άλλα γνωστά ταμπαχανιώτικα είναι:
Ο βαρύς Ρεθεμνιώτικος ή δακρύζω με παράπονο
Ο βαρύς πισκοπιανός
Το νενέ μου
Πάρε καρότσα κι έλα
Εγύραν τα κλωνάρια μου ή αχ μικρό μελαχρινό
Όσα ψαράκια βόσκουνται ή άσπρο περιστέρι μου
Μ’ έκαμες και σ’ αγάπησα
Αμέτε με στην εκκλησιά
Νυχτοπούλι κάθ’ αργά
Ψάχνω να βρω το δάκρυ σου
……. και πολλά άλλα, αμέτρητα που αξίζει τον κόπο να αναζητήσετε



Από το ‘’Mουσικό κουτί’’ του  Θανάση Σκορδαλού
… Σημειωτέον ότι ο μουσουλμανικός πληθυσμός της τουρκοκρατούμενης Κρήτης, εκτός από στρατιωτικούς και διοικητικούς υπαλλήλους και από κάποια δερβίσικα τάγματα, αποτελούνταν στη συντριπτική του πλειοψηφία από εξισλαμισμένους Κρητικούς (συχνά εξισλαμισμένους φαινομενικά τουλάχιστον στην πρώτη γενιά αν και αργότερα πολλοί κατέληξαν φανατικοί και αδίστακτοι μουσουλμάνοι· άλλοι όμως παρέμειναν κρυπτοχριστιανοί και κάποιοι απ’ αυτούς εκδηλώθηκαν σε καιρούς επαναστάσεων, όπως ο Μιχάλης Κουρμούλης και οι Τέσσερις Μάρτυρες του Ρεθύμνου). Όλοι αυτοί, αν και ασπάστηκαν την ισλαμική θρησκεία, λόγω των φρικτών συνθηκών ζωής των ραγιάδων, όμως δεν άλλαξαν ιδιαίτερα τη γλώσσα τους ούτε τη στάση τους απέναντι στη ζωή, γιαυτό και οι "γνήσιοι Τούρκοι" τους αποκαλούσαν περιφρονητικά "μπουρμάδες" (=γυρισμένους, δηλ. εξωμότες). Αυτό εξάλλου έγινε φανερό όταν το κύμα των Τουρκοκρητικών έφθασε στη Μικρά Ασία, με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών, φέροντας τα κρητικά επώνυμα (που υποχρεώθηκαν να τα αλλάξουν) και την άπταιστη κρητική διάλεκτο, τις μαντινάδες κ.τ.λ. βλ. Ι. Κονδυλάκη, Οι Τουρκοκρητικοί, Π. Πρεβελάκη, Το Χρονικό μιας Πολιτείας, Ν. Αγγελή, Τα Ενεψίζικα, Χορωδία και Ορχήστρα Παραδ. Μουσικής Δήμου Ρεθύμνης "Παύλος Βλαστός", CD "Αστραπή Περίφημος-Αρκαδίου Έπος", Κρητ. Μουσ. Εργ. 1999 κ.λπ.
Aλλοι Χανιώτες Τουρκοκρητικοί με σημαντική συμβολή στην κρητική μουσική παράδοση ήταν ο Μουσταφά Καραγκιουλές (1845-1930;, συνθέτης του περίφημου συρτού καραγκιουλέ) και ο οργανοποιός Αμπντούλ Καλημεράκης.




Ευχαριστώ πολύ: 
http://www.pyxida.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=1029&catid=37:2009-12-15-17-12-51&Itemid=201