Τετάρτη, 1 Φεβρουαρίου 2017

Παλιά επαγγέλματα

Τα τελευταία χρόνια χάθηκε ένας παραδοσιακός τρόπος ζωής που κυριαρχούσε για πολλές δεκαετίες τόσο στα αστικά κέντρα, όσο και στην επαρχία. 
Ο μανάβης, ο ψαράς, ο καρεκλάς αλλά και τόσοι άλλοι που γυρνούσαν από γειτονιά σε γειτονιά, δεν ήταν απλά γραφικές φιγούρες, που σήμερα βλέπουμε στις ασπρόμαυρες ταινίες. Ήταν απόλυτα εναρμονισμένοι με το κλίμα εκείνων των χρόνων, όπου ακόμη οι γυναίκες κάθονταν στα κατώφλια τους ή όλες μαζί στο σοκάκι, πλέκοντας δαντέλες και εξιστορούμενες η μία στην άλλη τα βάσανά της. Η Ελλάδα μόλις έβγαινε από ένα μεγάλο πόλεμο και από τον εμφύλιο που τον ακολούθησε.


Κάποιες γυναίκες έκλαιγαν ακόμη νεκρούς άντρες, γονείς και αδελφούς, ενώ η Αθήνα γκρεμιζόταν και ξανακτιζόταν άναρχα. Τα γιαπιά τραβούσαν όλη την αντρική φρεσκάδα και την ενέργεια της νέας γενιάς και της νέας εποχής που ξεκινούσε για την χώρα μας. 
Οι άλλες δουλειές ήταν σχεδόν πάντα γυναικεία υπόθεση, έτσι οι πλανόδιοι έμποροι έλυναν πολλά καθημερινά προβλήματα. Τους έβρισκες όλους σχεδόν έξω από την πόρτα σου. Για δε την συγκεκριμένη εποχή, επιτελούσαν πράγματι κοινωνικό έργο.


Θα επιχειρήσω ένα μικρό αφιέρωμα από σκηνές της καθημερινότητας των δεκαετιών του '50, '60 και '70 με τους πλανόδιους εργαζόμενους ... επί τω έργω.

Γιαουρτάδες
Ο γιαουρτάς μετέφερε το γιαούρτι σε μεγάλα δοχεία, τις τσανάκες, και το πούλαγε χύμα με την οκά. Τις τσανάκες κουβάλαγε στους ώμους του μ’ ένα κοντάρι που από τη μια και την άλλη του άκρη κρέμονταν δυο ταμπλάδες. Αργότερα, όπως στην φωτογραφία, οι τσανάκες αντικαταστάθηκαν από τσανάκια της μισής οκάς που δεν ήθελαν ζύγισμα. Ο γιαουρτάς, τις περισσότερες φορές, είναι το ίδιο πρόσωπο με το γαλατά, το πρωί πούλαγε γάλα και ο απόγευμα γιαούρτι.

Μανάβης
Με τα κοφίνια του γεμάτα με όλων των ειδών τα ζαρζαβατικά, ο πλανόδιος μανάβης με το φορτωμένο γαϊδουράκι, γύριζε τις γειτονιές και τα χωριά διαλαλώντας την ''πραμμάτειά'' του. Οι νοικοκυρές τον ήξεραν και τον περίμεναν πως και πως, γιατί εκτός από τα φρέσκα ζαρζαβατικά που αγόραζαν,  εκείνος τις ενημέρωνε κιόλας για το τι συνέβαινε έξω από σπίτι, την γειτονιά ή το χωριό τους.

Ακονιστής
Ψαλίδια-Μαχαίρια ακονίζουμε, φώναζε ο πλανόδιος ακονιστής, που σχεδόν πάντα κουβαλούσε τον τροχό στην πλάτη του. Ο τροχός ήταν μία ζάντα από ρόδα ποδηλάτου και στο αυλάκι της ήταν περασμένο ένα λουρί. Το ξύλινο πέταλο συνδεόταν με τον άξονα της ζάντας μ’ ένα μικρότερο λουρί και ο μάστορας έδινε την κίνηση πατώντας το δυνατά με το πόδι του. Ο άξονας ήταν συνήθως μια κομμένη σούβλα…


Καρεκλάς
Ο καρεκλάς ήταν ο τεχνίτης που επιδιόρθωνε τις ψάθινες καρέκλες. Για το πλέξιμο χρησιμοποιούσε κυρίως βούρλα, (ανθεκτικό χόρτο, που δεν έσπαγε) και που το εύρισκε γύρω από τα ποτάμια, τις νεροσυρμές και στους βάλτους. Το μάζευε καλοκαίρι, το στέγνωνε κι ύστερα το έκανε μικρά δεμάτια, και κάθε μέρα τύλιγε κάποια απ’ αυτά στον  ώμο του, και μαζί με σύρματα, σφυριά και τανάλιες,  γύριζε τις γειτονιές φωνάζοντας  ‘’Ο καρεκλαααάς, καρέκλες διορθώνω’’.  

Ψαράς α΄
Ψαράς β΄

Πωλητής πουλερικών
Από τις πλέον γραφικές φιγούρες πλανόδιων πωλητών. Με τα ζωντανά περασμένα με σπάγκο από τους ώμους ή ανά χείρας, γυρνούσε στις γειτονιές, κυρίως των αστικών περιοχών, φωνάζοντας ''εδώ οι παχιές πουλάδες'', ανάμεσα από τα κρωξίματα των τρομοκρατημένων πουλερικών. 

Επισκευαστής γυαλιών















Γαλατάδες




Λαδέμπορος


Φωτογράφος..... το πουλάκι
Στον πλανόδιο φωτογράφο οφείλουμε όλες τις φωτογραφίες που έχουμε από το τέλος του 19ου αιώνα, μέχρι και την δεκαετία του ’60 ίσως και λίγο πιο μετά. Με το τρίποδο του στημένο κυρίως σε πλατείες και σε κεντρικούς δρόμους πόλεων και χωριών, αποτύπωνε πρόσωπα που φορούσαν τα καλά τους για να στηθούν απέναντι του.

Υπαίθριο ... φρεσκάρισμα


Κουλουρτζής
Ο νταμπλάς με σιμίτια γεμάτος πάνω στο τρίποδο που μπορούσε να στηθεί παντού.  Η μυρωδιά από το καβουρντισμένο σουσάμι ήταν πάντα το δέλεαρ, για να πουληθούν όλα σε ελάχιστη ώρα.

Λατερνατζής
Τι να πεις για την λατέρνα και τον οργανοπαίχτη της, τον γνωστό σε όλους μας λατερνατζή. Μελωδίες που σε έκαναν να κοντοσταθείς για να τις ακούσεις, ή να βγεις στην αυλή ή στο μπαλκονάκι  και να ρίξεις το κατιτίς σου στην λατέρνα που γύριζε τις γειτονιές, βγάζοντας τις νοικοκυρές από την καθημερινή τους ρουτίνα. Χαμογελαστές με το τραγούδι στο στόμα, στολίζονταν στην συνέχεια για να τις βρει όμορφες και επιθυμητές ο καλός τους, μόλις επέστρεφε σπίτι. 

Λαηνάς


Πήλινες γλάστρες, λεκάνες, στάμνες... για όλες τις δουλειές


Καλαθοπλέκτης
Οι καλαθοπλέκτες έφτιαχναν κοφίνια, πανέρια και καλάθια από βέργες λυγαριάς. Το καθένα τους ήταν για διαφορετική χρήση, ανάλογα με το μέγεθος του. 

Καστανάδες

Ευτυχώς, τους συναντάμε ακόμη στις διάφορες πλατείες και στους πεζόδρομους των αστικών κέντρων, μπροστά στην φουφού τους να ζεσταίνουν τις ανάσες μας με τα αχνιστά κάστανα τους.

χωρίς λόγια.....










Αρκουδιάρης
Μας διασκέδαζαν οι αρκουδιάρηδες σε χωριά και πόλεις και γελούσαμε με τα καμώματα των ζωντανών τους, που έκαναν αστείες κινήσεις μόλις το αφεντικό τους έπαιζε το ντέφι. Τότε ακόμη δεν γνωρίζαμε, πόσο υπέφερε το καημένο το ζώο και τι τιμωρίες είχε υποστεί, μέχρι να μάθει, για να μας κάνει να γελάμε.

Βαρελάς
Πωλητές πάγου

Τότε που τα ηλεκτρικά ψυγεία ήταν ακόμη ένα μακρινό όνειρο, οι διανομείς πάγου, για τα ανάλογα ψυγεία, τριγυρνούσαν αδιάκοπα σε όλες τις γειτονιές των μεγάλων αστικών κέντρων μοιράζοντας δροσιά...

Παγωτατζής
Με μια δεκάρα ξεκίνησε το χωνάκι παγωτό, ανέβηκε στην μια εικοσάρα και μόλις η τιμή του ακούμπησε το πενηνταράκι (μισή δραχμή), τότε και οι παγωτατζήδες άρχισαν σιγά σιγά να εξαφανίζονται. Το πρώτο έτοιμο παγωτό ξυλάκι, είχε ήδη βγει στην αγορά... 

Ψιλικατζής
Πολλά ψιλολόγια, χρήσιμα όμως σε γυναίκες κάθε ηλικίας. Όλα τα είχε μέσα το μικρό ερμάριο, φορτωμένο στον πάντα υπομονετικό γαϊδαράκο. Από κοκαλάκια για τα μαλλιά, κουβαρίστρες για το πλέξιμο, βελόνες, χάντρες, βεντάλιες, κραγιόν, μεταξωτές κάλτσες, ζαρτιέρες, φιόγκους, κορδέλες, χτένες, μπουκαλάκια με αιθέρια έλαια... και ό,τι άλλο μικρό αλλά εξόχως χρήσιμο

Εφημεριδοπώλες

Υφασματέμπορας
Απ' όλα έχουμε κυρά μου, και τσίτια και μερσεριζέ και ποπλίνες και κουσκουσέ... Ό,τι θέλει η καρδούλα σου. Κι αν θες και μετάξι κι αυτό μπορώ να στο φέρω, κατευθείαν από την Κίνα... 

Υπαίθριοι ανθοπώλες 


Σαλεπιτζήδες









Ο σαλεπιτζής ήταν από τους πλέον χαρακτηριστικούς τύπους πλανόδιων πωλητών. Πάντα χρησιμοποιούσε μπρούτζινα σκεύη καλογυαλισμένα και πεντακάθαρα. Διάλεγε το στέκι που θα έστηνε το ''μαγαζί'', του ανάλογα με την περιοχή που σύχναζαν είτε ξενύχτηδες είτε εργαζόμενοι που πήγαιναν πολύ πρωί στην δουλειά τους, γιατί σε εκείνους απευθυνόταν. Το καυτό σαλέπι ήταν βάλσαμο για το κρύο και την παγωνιά.  

Μην ψάχνετε για υγειονομείο, ώσπου να έρθει θα έχω ξεπουλήσει...

Λούστρος
Το καθημερινό γυάλισμα των παπουτσιών ήταν απολύτως απαραίτητο, μιας και τότε, ακόμη και στις μεγάλες πόλεις υπήρχαν αρκετοί χωματόδρομοι.
                                                   
                                                     Λούστροι... σε αναμονή πελατών


Γανωτζής
Γανωτζής ή γανωματής  ο τεχνίτης που με το καλάϊ έκανε το μπακίρι να λάμπει.Τα χρόνια που οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν μπακιρένια σκεύη, ο γανωματής ήταν ο πλέον χρήσιμος, φγιατί μόλις ο κασσίτερος οξειδωνόταν, τα σκεύη γίνονταν πολύ επικίνδυνα.

Μαρουλάς
Ο μαρουλάς ή χορταράς, διέφερε από τον μανάβη, αφού εκείνος δεν αγόραζε για να πουλήσει, αλλά πήγαινε μόνος του να βρει τα χόρτα, τις περισσότερες φορές τα καθάριζε κιόλας, και στην συνέχεια γέμιζε τα κοφίνια, τα φόρτωνε στον γαϊδαράκο του και άρχιζε την γύρα στις γειτονιές.  

Ναξιώτης νερουλάς... και νερό με το τάσι

Ο νερουλάς και η ... υδροφόρα του
Στην Αθήνα του 19ου και αρχών του 20ου αιώνα, που δεν υπήρχε δίκτυο ύδρευσης, η τροφοδοσία νερού στα σπίτια γινόταν με αυτό τον τρόπο. Ο νερουλάς προμηθευόταν το νερό από τον Υμηττό και κουβαλούσε με κάρο στις γειτονιές.  Μια δεκάρα ο τενεκές... 

Μπαλωματής
Πολλές οι δουλειές για τους υπαίθριους μπαλωματήδες παπουτσιών, ιδίως μετά από τον μεγάλο πόλεμο του 1940. Τα παπούτσια μπαλώνονταν και ξαναμπαλώνονταν, γιατί ελάχιστοι μπορούσαν να διαθέσουν κάποιο ποσό για ν' αγοράσουν καινούρια. Εκτός λοιπόν από τους παραδοσιακούς τσαγκάρηδες, που γνωρίζουμε υπήρχαν και οι μπαλωματήδες του δρόμου...

Σαμαράς ή σαμαρτζής

Υπαίθριος πεταλωτής

Παπλωματάς
Ο γυρολόγος παπλωματάς γυρνούσε στις γειτονιές και στα χωριά, έχοντας πάντα μαζί του, το ‘’δοξάρι’’ του, ένα τοξοειδές ξύλινο όργανο, με το οποίο χτυπούσε ελαφρά την επιφάνεια του παπλώματος, έως ότου απλωθεί ομοιόμορφα, το ήδη ξασμένο βαμβάκι. Μόλις το πάπλωμα έπαιρνε ομοιόμορφο πάχος τότε το έραβε. 









Ζεστό στραγάλι, φιστίκι αράπικο, 
πασατέμποοο....



Ανάπαυση και αναμονή ...

Ρεμπέτικη κομπανία
...και όλα τέλειωναν μουσικά, αφού οι κομπανίες των ρεμπετών, διωγμένοι και κυνηγημένοι απο νόμιμα στέκια, έστηναν την ''ορχήστρα'', τους, έπιναν το ρακί και τραγούδαγαν τα βάσανα και τα σεκλέτια του μεροκαματιάρη και του φτωχού κοσμάκη. 

Άννα Γαλανού: Κείμενα και επιλογή φωτογραφιών 

http://annagalanou.blogspot.gr/